Ngày 18/12/2022, Khu tưởng niệm Hòn Tàu – Đèo Le được khánh thành tại xã Quế Long cũ, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam [1]. Địa điểm lễ khánh thành nay thuộc xã Quế Sơn, thành phố Đà Nẵng. Nguồn báo chí mô tả sự kiện như một dịp tưởng niệm người đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến, nhưng chưa nêu cụ thể quy mô và các hạng mục của khu tưởng niệm [1].
Khánh thành vào tháng 12/2022
Báo Văn hóa đăng tin ngày 19/12/2022, cho biết buổi lễ diễn ra vào sáng hôm trước tại xã Quế Long cũ. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc dự lễ, phát biểu và thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành [1]. Sự kiện diễn ra trong dịp kỷ niệm 78 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và 33 năm Ngày hội quốc phòng toàn dân [1].
Trong bài phát biểu được báo thuật lại, Chủ tịch nước nhắc đến đóng góp của Đảng bộ, quân và dân Quế Sơn trong kháng chiến, vai trò hậu phương và tiền tuyến của địa phương, cùng những hy sinh trên mảnh đất này [1]. Bài báo đặt công trình trong hoạt động ghi nhớ, tri ân các thế hệ đã tham gia cách mạng và chiến đấu tại Quế Sơn [1].
Tên gọi gắn với hai địa danh
Tên công trình ghép Hòn Tàu và Đèo Le, hai địa danh ở khu vực phía tây Quế Sơn. Tuy vậy, tin khánh thành chỉ xác định xã Quế Long cũ là nơi diễn ra buổi lễ; bài không mô tả ranh giới khu tưởng niệm hay cho biết công trình trải qua những địa bàn nào [1]. Vì thế, không thể dựa vào tên gọi để khẳng định khu tưởng niệm nằm trên cả hai địa danh.
Bài báo du lịch năm 2010 mô tả Đèo Le nằm giữa xã Quế Long và xã Quế Lộc cũ, huyện Quế Sơn, cách Đà Nẵng khoảng 70 km về phía tây nam và cách ngã ba Hương An trên Quốc lộ 1A khoảng 30 km về phía tây theo tỉnh lộ 611 [2]. Đây là mô tả theo địa giới và cách tính khoảng cách được đăng năm 2010, không phải chỉ dẫn hiện hành. Quế Long cũ nay thuộc xã Quế Sơn; Quế Lộc cũ thuộc xã Nông Sơn.
Nguồn năm 2010 còn nhắc suối Mát, hồ tắm và các bậc đá dẫn lên khu vực đầu nguồn. Những chi tiết này giúp nhận diện cách bài báo từng mô tả cảnh quan Đèo Le, nhưng không xác nhận điều kiện hiện nay hoặc mối liên hệ trực tiếp của các địa điểm đó với khu tưởng niệm [2]. Có thể xem thêm bài về căn cứ Đặc khu ủy Quảng Đà.
Ý nghĩa của công trình trong nguồn báo chí
Bài tường thuật lễ khánh thành xem công trình là dịp ôn lại hoạt động cách mạng và sự hy sinh của đồng bào, chiến sĩ Quế Sơn trong hai cuộc kháng chiến [1]. Chủ tịch nước đánh giá huyện Quế Sơn và ban vận động đã huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng khu tưởng niệm [1]. Bài không nêu tổng kinh phí, đơn vị thiết kế, thời gian xây dựng hay danh mục hạng mục, nên những chi tiết đó cần hồ sơ khác để xác định.
Trong nghiên cứu lịch sử địa phương, tên công trình cũng gợi một câu hỏi về không gian tưởng niệm: phần nào gắn với Hòn Tàu, phần nào gắn với Đèo Le? Các nguồn hiện có chưa trả lời. Có thể đọc thêm về địa bàn hiện nay của xã Quế Sơn và xã Nông Sơn.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hiện nay: xã Quế Sơn, xã Nông Sơn.
- Di tích và căn cứ kháng chiến: căn cứ Đặc khu ủy Quảng Đà, căn cứ Huyện ủy Hòa Vang.
Điều còn chưa rõ
- Nguồn khánh thành không mô tả phạm vi, sơ đồ hay các hạng mục của khu tưởng niệm; chưa rõ quan hệ không gian cụ thể giữa công trình, Hòn Tàu và Đèo Le [CẦN KIỂM CHỨNG] [1].
- Bài báo về Đèo Le được đăng năm 2010, không xác nhận hiện trạng cảnh quan, đường đi hay các công trình được nhắc đến vào thời điểm hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG] [2].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn hóa, “Chủ tịch nước dự Lễ khánh thành Khu tưởng niệm Hòn Tàu – Đèo Le”, 19/12/2022, https://baovanhoa.vn/thoi-su/chu-tich-nuoc-du-le-khanh-thanh-khu-tuong-niem-hon-tau-deo-le-32979.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Du lịch Đèo Le”, 23/5/2010, https://baophapluat.vn/du-lich-deo-le-post60924.html, truy cập 23/10/2026.