Cuộc đấu tranh Hà Lam – Chợ Được diễn ra từ ngày 4 đến ngày 7/9/1954 tại khu vực Chợ Được, nay thuộc xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng [1]. Báo Đà Nẵng ghi nhận đây là cuộc đấu tranh trực diện đầu tiên của người dân Quảng Nam sau Hiệp định Genève năm 1954 chống chính quyền Ngô Đình Diệm [2]. Sự kiện bùng phát sau khi quân lính nổ súng vào người dân tại khu vực Bàu Bàng khiến 43 người thiệt mạng và 23 người bị thương [1][2].
Vụ nổ súng tại Bàu Bàng ngày 4/9/1954
Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời chia làm hai miền, chính quyền đối phương gia tăng kiểm soát và truy lùng những người từng tham gia kháng chiến tại vùng đông huyện Thăng Bình cũ [1]. Sáng ngày 4/9/1954, một đơn vị thuộc Đại đội 4 của Tiểu đoàn bảo an 611 (Liên hiệp Pháp) tiến vào khu vực Bàu Bàng (trước 7/2025 thuộc xã Bình Phục, nay thuộc xã Thăng Bình) và chặt phá cây cối, hoa màu của người dân [1].
Khi người dân tập hợp phản đối và yêu cầu bồi thường thiệt hại tài sản, chỉ huy đơn vị này đã ra lệnh nổ súng vào đám đông, đồng thời ném lựu đạn và truy đuổi những người bỏ chạy [1]. Vụ nổ súng khiến 43 người dân thiệt mạng tại chỗ và 23 người khác bị thương, trong đó có cả phụ nữ lẫn trẻ em [1][2]. Sau vụ việc, người dân trong vùng đã khiêng thi thể những người thiệt mạng và đưa người bị thương về hướng Chợ Được nhằm tố cáo hành động của lực lượng quân sự [1].
Diễn biến bao vây 4 ngày đêm tại Chợ Được
Tin tức về sự việc nhanh chóng lan sang các làng lân cận như Hà Lam, Tất Viên, Ngọc Sơn, Phước Châu, Vân Tây, Hưng Mỹ, Trà Đỏa [1]. Các tầng lớp nhân dân gồm nông dân, tiểu thương, phụ nữ, thanh niên và người cao tuổi từ các ngả đường kéo về Chợ Được [1]. Ở thời điểm đông nhất, đoàn người tập trung lên tới hơn 5.000 người, tạo thành vòng vây quanh lực lượng lính bảo an [1]. Quần chúng mang theo cờ đỏ sao vàng và liên tục yêu cầu lực lượng này phải chịu trách nhiệm về số người chết và bị thương [1].
Trước tình hình căng thẳng, Huyện ủy Thăng Bình đã chỉ đạo tổ chức cuộc đấu tranh có trật tự để tránh bị đối phương lấy cớ khiêu khích nổ súng tiếp [1]. Cuộc đấu tranh kéo dài liên tục 4 ngày đêm, từ ngày 4 đến ngày 7/9/1954 [1]. Dưới sức ép của đám đông vây ráp, lực lượng lính bảo an rơi vào thế bị động và co cụm lại [1]. Đến ngày 7/9/1954, lực lượng này buộc phải ký biên bản thừa nhận hành vi giết người, cam kết bồi thường thiệt hại, chi trả kinh phí cứu chữa người bị thương, đồng thời cung cấp vải và quan tài để chôn cất những người thiệt mạng [1].
Khu di tích lịch sử quốc gia
Sau sự kiện ngày 26/3/1975, chính quyền và người dân địa phương đã xây dựng bia và đài tưởng niệm ngay tại địa điểm diễn ra cuộc đấu tranh ở Chợ Được [1]. Toàn bộ khu di tích có diện tích gần 9.000 m2 với hệ thống cây xanh và các hạng mục tưởng niệm [1][2]. Ở trung tâm khu tưởng niệm là tượng đài cao khoảng 5 mét, tạo hình ba nhân vật gồm một cụ già, một cô gái và một thanh niên đang bế em bé [1].
Năm 2005, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam công nhận địa điểm này là Di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2]. Đến năm 2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký quyết định xếp hạng địa điểm cuộc đấu tranh Hà Lam – Chợ Được là Di tích lịch sử cấp quốc gia [1][2]. Địa điểm này nằm gần nơi diễn ra lễ rước cộ Bà Chợ Được truyền thống tại địa phương.
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Thăng An, xã Thăng Bình
- Địa danh liên quan: Hà Lam
- Văn hóa địa phương: lễ rước cộ Bà Chợ Được
- Địa giới hành chính: bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Danh tính và họ tên của viên chỉ huy Đại đội 4 thuộc Tiểu đoàn bảo an 611 ra lệnh nổ súng ngày 4/9/1954 chưa thấy văn bản ghi lại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách đầy đủ danh tính của 43 người thiệt mạng và 23 người bị thương trong sự kiện chưa được nêu chi tiết trong các nguồn tài liệu trên [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm cụ thể khởi công xây dựng công trình tượng đài 5 mét sau năm 1975 chưa được ghi rõ mốc thời gian [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trang thông tin điện tử xã Thăng An, “Di tích Cuộc đấu tranh Hà Lam – Chợ Được Dấu son lịch sử của tinh thần đoàn kết và khát vọng hòa bình”, 23/07/2026, https://thangan.danang.gov.vn/chi-tiet-tin/group/153/nid/18868/di-tich-cuoc-dau-tranh-ha-lam–cho-duoc-dau-son-lich-su-cua-tinh-than-doan-ket-va-khat-vong-hoa-binh, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Địa điểm đấu tranh Hà Lam – Chợ Được xếp hạng di tích cấp quốc gia”, 22/12/2014, https://baodanang.vn/dia-diem-dau-tranh-ha-lam-cho-duoc-xep-hang-di-tich-cap-quoc-gia-3113760.html, truy cập 23/10/2026.