Động Huyền Không không cần đèn. Vòm động có chỗ hở ra trời, nắng rọi thẳng xuống, nên dù ít thạch nhũ, đây là một trong những động sáng và thoáng nhất của Ngũ Hành Sơn [1]. Trên vách đá của nó tập trung gần một nửa số văn khắc ma nhai của cả danh thắng [2].
Đường vào
Từ bên phải chùa Tam Thai, một lối đi khá bằng dẫn tới cổng đề “Huyền Không Quan”. Qua cổng là động Hoa Nghiêm, một động nhỏ thờ Quan Thế Âm. Bên trái tượng, trên vách có bia “Phổ Đà Sơn Linh Trung Phật” do thiền sư Huệ Đạo Minh lập năm Canh Thìn (1640), ghi việc trùng tu chùa và công đức của các phật tử, trong đó có nhiều gia đình người Nhật, người Hoa ở Hội An [1]. Từ Hoa Nghiêm, đi xuống hơn 20 bậc, sâu thêm khoảng 5 m, là lòng động Huyền Không [1].
Trong lòng động
Lòng động có chu vi khoảng 25 m [1]. Hai bên bậc xuống có tượng Thiện và Ác. Trên cao nhất là tượng Phật Thích Ca, do nghệ nhân Nguyễn Chất của làng đá Non Nước tạc năm 1960; dưới là bàn thờ Địa Tạng [1].
Bên trái có chỗ thờ bà Ngọc Phi (bà Chúa Tiên) và bà Lồi Phi (Chúa Thượng Ngàn) [1]. Cổng du lịch thành phố gọi vị nữ thần trên bàn thờ là Thiên Y A Na, còn gọi là Chúa Ngọc, và ghi rằng ngày trước có tục cắt tiết gà để thề, nay không còn [3]; xem hang động Thủy Sơn.
Sâu bên phải là đền Trang Nghiêm, xây năm 1825, ba gian: gian giữa thờ Quan Âm; gian trái thờ Quan Công, Quan Bình, Châu Xương; gian phải thờ Ông Tơ, Bà Nguyệt, nơi các đôi trẻ đến cầu duyên [1]. Nhũ đá quanh vòm được người ta nhìn ra hình mặt ông già, chim hạc, đầu voi [1].
Chữ trên vách
Tại tọa đàm tháng 3/2025, TS Nguyễn Hoàng Thân (Đại học Sư phạm Đà Nẵng) cho biết Ngũ Hành Sơn có gần 80 văn bản ma nhai, rải ở các động Hoa Nghiêm, Huyền Không, Tàng Chơn, Vân Thông, Linh Nham; riêng vách động Huyền Không chiếm gần một nửa [2]. Có văn bản ngự bút, bi ký, thơ đề, câu đối, bằng chữ Hán, chữ Nôm hoặc cả hai [2]. Ông cũng nêu tình trạng chữ bị mờ vì phong hóa, có chỗ bị đục, trát xi măng hay viết vẽ đè lên [2]. Về hồ sơ di sản: ma nhai Ngũ Hành Sơn.
Một câu thơ của Tản Đà về động này hay được nhắc ở đây; vì chưa có văn bản gốc để đối chiếu, chúng tôi không trích lại.
Trong chiến tranh
Theo báo Pháp luật Việt Nam, thời chống Pháp, động là nơi hoạt động bí mật của cán bộ địa phương và du kích. Thời chiến tranh với Mỹ, quân Mỹ và quân đội Sài Gòn từng đóng quân, huấn luyện ở đây; từ năm 1968, động thành trạm giải phẫu và nơi giấu thương binh của quân giải phóng. Bài báo nêu trận đánh rạng sáng 23/8/1968 của đại đội trưởng Phan Hiệp, người Hòa Quý, sau được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và đổi tên là Phan Hành Sơn [1].
Điều còn chưa rõ
Bia ở động Hoa Nghiêm lập năm 1640 hay 1641: bài báo năm 2011 ghi 1640 [1], cổng du lịch thành phố ghi 1641 [3]. Danh sách và bản dịch các ma nhai trong động chưa được công bố đầy đủ ở nguồn chúng tôi đã mở. Chi tiết trận đánh năm 1968 mới có một nguồn báo, chưa có tư liệu quân sử. Giá vé vào khu Thủy Sơn: xem Ngũ Hành Sơn: giá vé, đường đi.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Thu Hà, “Bâng khuâng động Huyền Không”, Báo Pháp luật Việt Nam, 9/1/2011, https://baophapluat.vn/bang-khuang-dong-huyen-khong-post63999.html, truy cập 18/10/2026.
- Phạm Nga, “Bảo tồn và phát huy giá trị Văn bia Ma nhai tại danh thắng Ngũ Hành Sơn”, Sài Gòn Giải Phóng, 17/3/2025, https://www.sggp.org.vn/bao-ton-va-phat-huy-gia-tri-van-bia-ma-nhai-tai-danh-thang-ngu-hanh-son-post786337.html, truy cập 18/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Danh thắng Ngũ Hành Sơn”, https://danangfantasticity.com/danh-thang-ngu-hanh-son-da-nang/, truy cập 18/10/2026.