Không ai chắc hải đăng Tiên Sa xây năm nào. Năm 2010, trạm trưởng của trạm đèn nói với báo Pháp luật Việt Nam rằng hầu như không còn tài liệu chính thống ghi năm xây; một tấm bia mộ người con của một người Pháp giữ đèn, ghi năm mất 1909, cho thấy đèn đã có trước mốc ấy [1]. Thông tấn xã Việt Nam ghi năm 1902 [2]; cổng du lịch thành phố chỉ ghi “thế kỷ 20” [3].
Ngọn đèn
Theo bài báo năm 2010, tháp đèn cao 9 m tính từ mặt đất, tường bê tông dày 45 cm làm hai lớp để chống nóng, chóp tháp bằng đồng chứa đèn và thấu kính; sau các lần sơn sửa, lát đá hành lang, thêm đèn phụ, đèn vẫn giữ khoảng 80% hình thể ban đầu [1]. Đèn chớp 10 giây một lần, sáng từ 18 giờ hôm trước tới 6 giờ sáng hôm sau [1].
Phóng sự ảnh của TTXVN năm 2019 ghi tháp đèn cao 10 m, sơn trắng ngà, kiểu kiến trúc Pháp, có một nhà trực và một lối đi qua vườn nối nhà trực với tháp. Đèn chính đặt trong khung sắt bọc kính dày, xoay đủ 360 độ, chiếu xa 23 hải lý, tức khoảng 42,6 km; bộ máy quay đèn do Pháp chế tạo, bánh răng đồng vẫn còn tốt sau trăm năm; trên trạm còn một tấm biển bằng tiếng Pháp [2].
Ban đầu, đèn dẫn tàu Pháp chở vũ khí, thiết bị vào Đà Nẵng; nay nó đánh dấu vị trí bán đảo cho tàu thuyền trong vùng [1]. TTXVN viết hơn trăm năm qua đèn soi đường cho tàu vào Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng [2]. Dưới chân bán đảo là cảng Tiên Sa.
Đèn đứng ở độ cao bao nhiêu?
Ba nguồn, ba con số:
| Nguồn | Độ cao so với mặt biển | Vị trí ghi |
|---|---|---|
| Báo Pháp luật Việt Nam, 2010 | 160 m | phía bắc bán đảo [1] |
| TTXVN, 2019 | 233 m (vị trí); tháp đèn ở cao độ 160 m | mũi phía đông bán đảo [2] |
| Cổng du lịch thành phố | khoảng 223 m | trên đỉnh núi Sơn Trà [3] |
Cách hiểu hợp lý là 160 m là cao độ của tháp đèn, còn hai con số kia đo ở chỗ khác trên khu đất trạm; nhưng chưa nguồn nào nói rõ, nên chúng tôi để cả ba.
Người giữ đèn
Năm 2010, trạm có những người trực luân phiên ban đêm, ban ngày lau chùi, tra dầu và kiểm máy. Trạm khi ấy chưa có sóng di động, thiếu điện, nước sinh hoạt trông vào bể nước mưa. Trong cơn bão số 6 năm 2006, cả trạm ở lại trực đèn [1].
Đường đến
TTXVN tả đường đi: theo đường Võ Nguyên Giáp, rồi đường Hoàng Sa ra bán đảo, rồi lên núi khoảng 10 km về phía đông [2]. Quanh trạm thường có khỉ và voọc [2]; xem voọc chà vá chân nâu. Trạm hải đăng là nơi làm việc, không phải khu du lịch có giờ mở cửa công bố; nên hỏi Ban quản lý bán đảo trước khi đến. Các điểm khác trên bán đảo: đỉnh Bàn Cờ, bán đảo Sơn Trà đi đâu.
Điều còn chưa rõ
Năm xây chính xác, tên kỹ sư hoặc cơ quan xây (Sở Công chánh Đông Dương?), các lần thay đèn, và đơn vị đang quản lý trạm hiện nay. Hồ sơ của ngành bảo đảm an toàn hàng hải chắc có ghi, nhưng chúng tôi chưa mở được. Những điều trong bài về đời sống người giữ đèn là của năm 2010.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Hằng Vang, ““Còn người, còn đảo, còn ánh sáng””, Báo Pháp luật Việt Nam, 24/8/2010, https://baophapluat.vn/con-nguoi-con-dao-con-anh-sang-post103517.html, truy cập 18/10/2026.
- Thanh Hòa, “Tien Sa lighthouse”, Vietnam Pictorial (Thông tấn xã Việt Nam), 24/9/2019, https://vietnam.vnanet.vn/english/tien-sa-lighthouse/426798.html, truy cập 18/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “The Son Tra Peninsula”, https://danangfantasticity.com/the-son-tra-peninsula, truy cập 18/10/2026.
