Bên tỉnh lộ ĐT609B, ở chỗ từng là Đồn Chợ Cá, nay có Đền tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Di tích này đã được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận cấp tỉnh với tên “Di tích lịch sử Đồn Chợ Cá” [1].
Đồn Chợ Cá
Theo Báo Văn Hóa, Đồn Chợ Cá ở thôn Ái Mỹ, xã Đại An, huyện Đại Lộc (trước 7/2025), được xây để bảo vệ quận lỵ Ái Nghĩa và căn cứ Đồi 37 do quân Mỹ lập từ năm 1966 [1]. Đồn thường có một tiểu đội lính Mỹ và một trung đội nghĩa quân canh gác [1]. Bài báo viết đồn không lớn nhưng là “yết hầu” bảo vệ Chi khu Ái Nghĩa, khống chế đường từ Điện Bàn lên và cả phía nam huyện Đại Lộc [1].
Từ ngày 1/7/2025, xã Đại An và thị trấn Ái Nghĩa cùng thuộc xã Đại Lộc.
Trận đánh đêm 7/11/1967
Tiểu đoàn R20 của Tỉnh đội Quảng Đà giao cho Đại đội 2 tập kích đồn [1]. Đại đội trưởng Tạ Phước Diêu đưa quân từ vùng núi Phường Rạnh (nay thuộc vùng Nông Sơn) xuống đồng bằng [1]. Đêm 7/11/1967 trời mưa lớn; đơn vị vượt sông Vu Gia đang lũ để áp sát mục tiêu [1].
Báo Văn Hóa thuật lại: hai khẩu ĐKZ 57 bắn mở màn, rồi bộ binh xung phong [1]. Theo bài báo, quân tấn công diệt 9 lính Mỹ và 18 lính nghĩa quân, làm 9 người khác bị thương nặng, thu 22 súng [1]. Các con số này do một phía công bố; chúng tôi chưa tìm được tài liệu đối chiếu.
Sau đó quân đối phương từ các căn cứ Núi Lở, Ái Nghĩa, Đồi 37 kéo tới phản kích bằng xe và máy bay [1]. Để phần lớn đơn vị rút ra, Tạ Phước Diêu cùng một số chiến sĩ ở lại chặn đường [1]. 13 chiến sĩ Đại đội 2 hy sinh, trong đó có ông [1]. Bài báo viết thi thể các chiến sĩ bị kéo đi trên đường rồi bị vùi chung xuống một hố sâu [1].
Tìm hài cốt
Sau năm 1975, cựu chiến binh Tiểu đoàn R20 và huyện Đại Lộc nhiều lần khai quật nhưng không ai biết chính xác chỗ chôn [1]. Chiều 4/6/2007, sau hai ngày đào, hài cốt 13 chiến sĩ được tìm thấy ở thôn 6, xã Đại An, và được đưa về Nghĩa trang liệt sĩ thị trấn Ái Nghĩa [1].
Tên gọi của di tích
Tác giả bài báo năm 2017 cho rằng tên “Di tích lịch sử Đồn Chợ Cá” chưa ổn, vì “Đồn Chợ Cá” là tên một căn cứ quân sự của đối phương; thứ được tưởng niệm là trận đánh và sự hy sinh của 13 chiến sĩ [1]. Ông đề nghị đổi thành “Di tích chiến thắng Đồn Chợ Cá” [1].
Điều còn chưa rõ
- Đề nghị đổi tên di tích năm 2017 đã được chấp nhận hay chưa [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số hiệu và ngày ký quyết định công nhận di tích cấp tỉnh chưa có trong nguồn đã đọc.
- Thiệt hại của phía Mỹ và Việt Nam Cộng hòa chỉ lấy từ một bài báo; chưa có tài liệu phía bên kia để đối chiếu.
- Danh sách 13 liệt sĩ chưa được công bố trong nguồn đã đọc.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Thái Mỹ, “Phải gọi đúng tên của di tích”, Báo Văn Hóa, 25/10/2017, https://baovanhoa.vn/chinh-tri/phai-goi-dung-ten-cua-di-tich-75599.html, truy cập 18/10/2026.