Căn cứ lõm Bàu Bính nằm trên vùng cồn cát thuộc xã Bình Dương cũ của huyện Thăng Bình (nay là xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng) [1]. Trong cuốn bút ký “Dặm trường gian truân” (xuất bản năm 2014), nhà văn Hồ Duy Lệ gọi nơi này là “Căn cứ không có rào vi” [1]. Địa bàn này từng là điểm bám trụ của các lực lượng cách mạng tại vùng đông Thăng Bình [1][2].
Vị trí và địa hình vùng căn cứ
Căn cứ lõm Bàu Bính phân bố trên phạm vi thôn 4 và một phần thôn 5 của xã Bình Dương cũ [1]. Địa hình nơi đây chủ yếu là các gò đất cát cao từ 1 đến 1,5 m với cây cối thưa thớt, xen kẽ các hồ nước nhỏ (bàu nước) với tổng diện tích vào khoảng 2 km² [1].
Phía bắc căn cứ tiếp giáp các xã Duy Hải và Duy Nghĩa của huyện Duy Xuyên cũ (nay thuộc xã Duy Nghĩa) [1]. Phía tây căn cứ giáp tuyến sông Trường Giang với phòng tuyến bố trí nhiều bãi mìn [1]. Phía đông giáp biển Đông, còn phía nam là dải cát trắng trải dài qua các xã phụ cận [1]. Dù diện tích hẹp, căn cứ từng là nơi đóng quân và hoạt động thường xuyên của khoảng 600 đến 700 người, có thời điểm lên đến 1.000 người [1].
Tại khu vực trung tâm căn cứ có cây cổ thụ được gọi là “cây Dương thần”, từng được xem là mốc định vị quan sát cho cả vùng đông Thăng Bình [1]. Một cơ sở chỉ huy ngầm của căn cứ được đào ngay dưới nền nhà đổ nát của gia đình ông giáo Thế (thân sinh ông Nguyễn Đình Trúc) [1]. Lực lượng địa phương đã tận dụng gạch đá và gỗ từ ngôi nhà ngói ba gian bị sập do bom pháo để xây dựng căn hầm kiên cố, với cửa hầm nằm cạnh một gốc xoài [1].
Các mốc quân sự ở xã Bình Dương
Đầu năm 1964, Huyện ủy Thăng Bình phát động phong trào phá ấp chiến lược, xây dựng lực lượng tại chỗ [2]. Ngày 5/5/1964, lực lượng cách mạng và nhân dân xã Bình Dương mở cuộc tấn công giành quyền kiểm soát xã, nhưng đến ngày 7/5/1964 lực lượng đối phương đã tổ chức phản kích chiếm lại [2].
Đêm 3/9/1964, các cánh quân cách mạng vượt Quốc lộ 1A và sông Trường Giang về ém quân tại các cơ sở mật ở Bình Dương [2]. Trưa ngày 5/9/1964, chỉ huy lực lượng cách mạng nổ súng từ bốn hướng tấn công vào Bình Dương, phá vỡ hệ thống ấp chiến lược và thành lập chính quyền tự quản xã vào tối cùng ngày [2]. Năm 1969, xã Bình Dương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ nhất [2].
Đến tháng 6/1970, đối phương mở đợt càn quét quy mô lớn vào xã Bình Dương với lực lượng gồm 9 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Mỹ, 2 tiểu đoàn quân Nam Hàn (Hàn Quốc), 2 trung đoàn và 3 liên đoàn biệt động của quân đội Sài Gòn, cùng 130 xe tăng, xe thiết giáp và 40 xe cơ giới cày ủi [2]. Huyện ủy Thăng Bình sau đó thành lập Đảng ủy vùng đông đặt ban chỉ huy ngay tại căn cứ lõm Bàu Bính [2].
Ngày 15/10/1972, máy bay ném 50 quả bom tọa độ xuống khu vực căn cứ Bàu Bính, làm 72 cán bộ, bộ đội, du kích và người dân bám trụ thiệt mạng [2]. Đến ngày 15/12/1972, lực lượng cách mạng tổ chức rút khỏi vòng vây, chuyển người dân và lực lượng về khu căn cứ tại xã Bình Phú cũ (nay thuộc xã Thăng Phú) [2]. Năm 1972, địa phương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân lần thứ hai [2].
Tuyến chi viện và nhân sự hoạt động
Trong thời gian tồn tại của căn cứ, đoạn sông Trường Giang chảy qua Bình Dương đóng vai trò là tuyến đường thủy vận chuyển lương thực, thực phẩm, thuốc men và vũ khí từ căn cứ qua khu vực Xuyên Tân để sang các địa bàn khác [1].
Các nhân vật gắn bó với căn cứ gồm có ông Phan Thanh Toán, nguyên Bí thư Huyện ủy Thăng Bình giai đoạn 1973 – 1975, người trực tiếp chỉ huy bám trụ tại Bàu Bính và tổ chức cuộc rút quân tháng 12/1972 [1][2]. Về lực lượng địa phương có bà Trịnh Thị Huyền, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Bình Dương thời kỳ chiến sự ác liệt [1]. Về quân y có ông Ngô Văn Trá (thường gọi là Tám Trá), phụ trách đội phẫu thuật vùng đông, thực hiện phẫu thuật điều trị thương binh trong điều kiện dã chiến [1].
Sau năm 1975, vùng cát Bàu Bính và Bình Dương được phủ xanh bởi hàng chục triệu cây phi lao chắn gió cát trên diện tích hàng trăm héc-ta, giúp xã được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vào năm 1985 [2]. Chú thích ảnh trên báo năm 2019 ghi nhận căn cứ lõm Bàu Bính được xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh [2].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Thăng An, xã Thăng Phú, xã Duy Nghĩa
- Địa lý: sông Trường Giang
- Tra cứu hành chính cũ – mới: quận huyện cũ thuộc phường xã nào, bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Số hiệu quyết định và năm chính xác công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh đối với căn cứ Bàu Bính; bài báo năm 2019 chỉ ghi nhận qua chú thích ảnh [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng bảo tồn các dấu tích hầm trú ẩn và mốc thực địa của căn cứ lõm Bàu Bính ở thời điểm hiện tại [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Trở lại Bàu Bính”, 30/04/2018, https://baodanang.vn/tro-lai-bau-binh-3035273.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Bình Dương, vùng đất anh hùng”, 06/09/2019, https://baodanang.vn/binh-duong-vung-dat-anh-hung-3082682.html, truy cập 23/10/2026.