Chiến dịch Cấm Dơi ở Quế Sơn kéo dài từ 23/7 đến 19/8/1972. Bên cạnh diễn biến quân sự, hồi ức của Phan Khánh Bình kể về việc gom lương thực, tên lửa B72 và cách người trong cuộc xử lý chiến lợi phẩm sau trận đánh [1].
Một chiến dịch cần cả hậu cần
Theo bài báo, bộ đội chủ lực được giao mục tiêu tác chiến, còn địa phương gánh một phần đáng kể việc bảo đảm lương thực [1]. Huyện huy động nguồn lương thực mua bán hợp pháp từ vùng tạm chiếm, đưa vào các xã giáp ranh; đồng thời vận động người dân còn bám trụ trong vùng giải phóng đóng góp phần ít ỏi của mình [1].
Ở xã Sơn Thạch, người dân nói gia đình đã thiếu ăn nên khó nuôi thêm bộ đội. Sau khi cán bộ dân vận giải thích, nhiều nhà đem gạo dành dụm nộp cho cán bộ lương thực, còn mình ăn sắn với muối rang [1]. Bài viết kể riêng trường hợp một người dân gần sáu mươi tuổi góp một trong hai thùng lúa giống đang để dành cho vụ sau [1].
Tác giả cho biết huyện hoàn tất cơ số lương thực do Bí thư Tỉnh ủy giao trong chưa đầy một tháng [1]. Chi tiết này cho thấy chiến dịch trong ký ức của ông không chỉ là trận đánh ở tuyến trước: việc chuẩn bị lương thực cũng là một phần của câu chuyện [1].
Tên lửa B72 và chiếc xe tăng bỏ lại
Bài báo mô tả đây là lần đầu lực lượng tại chiến trường Quế Sơn dùng tên lửa có điều khiển B72 để đánh từ xa vào lô cốt, hầm ngầm, xe tăng và hỏa điểm [1]. Những người trực tiếp tham gia hoặc phục vụ chiến dịch nhớ quả tên lửa bay thấp, phát sáng và hướng vào các mục tiêu, nhất là xe tăng [1].
Theo thống kê chính thức được bài báo dẫn lại, lực lượng giải phóng phá hủy hàng chục xe tăng và thu giữ 12 chiếc; bài cũng nêu bộ binh dùng B40, B41 và thủ pháo tiêu diệt thêm hàng chục xe tăng theo cứ liệu từ các chỉ huy [1]. Tuy vậy, số xe tăng bị B72 đánh trúng không được tài liệu mà tác giả biết xác định chính xác [1].
Một tài xế xe tăng bị bắt khai rằng anh ta đã thấy B72 đốt cháy một xe trong đội hình. Khi thoát khỏi xe, anh vướng phải một sợi dây mảnh; sau đó, anh nhận ra việc dùng vật dài quét vào đường bay có thể làm tên lửa chệch mục tiêu [1]. Đây là lời kể được dẫn trong bài báo, không phải một con số thống kê độc lập về hiệu quả của B72 [1].
Kỷ luật và cách dùng chiến lợi phẩm
Hồi ức còn ghi nguyên tắc “ba không” áp dụng khi tiếp quản vùng mới giải phóng: không lấy của dân, không xin của dân và không mua bán hàng hóa [1]. Một cán bộ tuyên huấn đã lấy vài mét vải trên đường; sau khi ông hy sinh trong một trận ném bom, tổ chức phát hiện số vải trong túi và công bố hình thức cảnh cáo trước lễ truy điệu [1].
Một chuyện khác xoay quanh xe vận tải GMC còn nguyên nhưng không có xăng và đường để sử dụng. Người trong đơn vị tháo lốp xe làm dép, còn những người đến sau lấy gương chiếu hậu hoặc đoạn ống xả [1]. Những vật dụng ấy được kể như chiến lợi phẩm được chia sẻ và đưa trở lại sinh hoạt thường ngày, chứ không thành một câu chuyện về chiến quả quân sự [1].
Tra cứu liên quan
- Địa danh Quế Sơn: xã Quế Sơn, xã Quế Sơn Trung; nguồn chưa xác định xã hiện nay chứa vị trí Cấm Dơi.
- Bối cảnh lịch sử: lá cờ Ngũ Tinh năm 1916, Nghĩa hội Quảng Nam, giải phóng Tam Kỳ, Quảng Nam – Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Địa điểm chính xác của căn cứ Cấm Dơi theo địa giới xã hiện nay chưa được nguồn bài viết xác định; chỉ ghi Quế Sơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài báo không nêu tài liệu gốc và con số chính xác về xe tăng bị B72 tiêu diệt [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tác giả dẫn “thống kê chính thức” về xe tăng nhưng không ghi cơ quan hay văn bản thống kê [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Chiến thắng Cấm Dơi: Đôi điều ít người nhắc đến”, 18/08/2022, https://baodanang.vn/chien-thang-cam-doi-doi-dieu-it-nguoi-nhac-den-3035177.html, truy cập 23/10/2026.