“Chùa Bà Mụ” ở Hội An không phải là chùa, vì trong đó không thờ Phật. Đó là tên dân gian của hai ngôi cung nằm cạnh nhau: cung Cẩm Hà và cung Hải Bình của người Minh Hương [1]. Cả hai nay không còn; chỉ cổng tam quan còn tương đối nguyên vẹn [1].
Hai cung, một cái tên
Tên Cẩm Hà ghép từ Cẩm Phô và Thanh Hà, vì ban đầu cung nằm ở ranh giới hai làng ấy [1]. Văn bia trùng tu năm Khải Định thứ bảy, 1922, chép rằng hai cung được dựng năm Bính Dần ở chỗ giáp Cẩm Phô và Thanh Hà, rồi dời về vị trí hiện nay. Một tác giả người Hoa cũng ghi năm dựng là 1626 [1].
Cung Cẩm Hà thờ Bảo Sinh Đại Đế cùng ba mươi sáu vị tướng; cung Hải Bình thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và mười hai bà mụ [1]. Mười hai bà mụ chính là gốc của cái tên dân gian. Đây cũng là ngôi đền Thiên Hậu của làng Minh Hương mà bài Thiên Hậu ở Hội An nhắc tới.
Vì sao chỉ còn cổng
Lần trùng tu thứ ba là năm 1922. Về sau, theo tác giả Ngô Đức Chí, nơi đây bị quân đội chiếm giữ dưới thời Việt Nam Cộng hòa và xuống cấp nặng. Năm 1965, không có kinh phí tu bổ, làng Minh Hương giao công trình cho Tỉnh hội Phật giáo làm trường Bồ Đề; việc này được khắc vào một tấm bia chữ Quốc ngữ. Trường ấy nay là Trường Trung học cơ sở Nguyễn Duy Hiệu [1].
Nền móng hai cung nằm trong khuôn viên trường, trên đường Phan Châu Trinh. Thành phố Hội An đã giao Trung tâm Quản lý Bảo tồn di sản trùng tu tam quan, lần trùng tu thứ năm của công trình [1].
Một kiến trúc được khen
Bài nghiên cứu dẫn một nhận xét cũ rằng khách Âu, Á đến đây ai cũng khen và chụp ảnh, coi là kiến trúc đẹp nhất Quảng Nam; Trường Viễn Đông Bác Cổ từng xếp nó vào ba di tích có giá trị ở Hội An [1].
Phường Minh An cũ, nơi có tam quan, nay thuộc phường Hội An [2].
Xem thêm
Làng Minh Hương, Tụy Tiên đường, các hội quán người Hoa ở Hội An.
Nguồn tham khảo
- Ngô Đức Chí, “Tam quan chùa Bà Mụ ở Hội An”, Thông tin nghiên cứu Bảo tồn Di sản, số 04(40)/2017, https://hoianheritage.net/uploads/download/11-ngo-duc-chi.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 12/10/2026.