Chùa Phổ Khánh không có tên trong Đại Nam nhất thống chí [1]. Nhưng một tấm bia đá trong chùa ghi năm lập là 1678, sớm hơn nhiều ngôi chùa mà bộ sách của Quốc sử quán triều Nguyễn có chép [1].
Vị trí
Chùa nằm ở thôn Phú Nghĩa, xã Đại An, huyện Đại Lộc (trước 7/2025) [1]. Từ ngày 1/7/2025, xã Đại An cùng thị trấn Ái Nghĩa và các xã Đại Hiệp, Đại Hòa, Đại Nghĩa nhập thành xã Đại Lộc. Dân quanh vùng quen gọi đây là chùa làng Ái Nghĩa [1].
Bia đá ghi gì
Bia do PGS-TS Huỳnh Công Bá phiên âm và dịch nghĩa [1]. Dòng đầu ghi địa chỉ của chùa: xã Ái Nghĩa, huyện An Nông, phủ Điện Bàn, xứ Quảng Nam, nước Đại Việt [1]. Phần chính ghi việc cúng ruộng cho chùa làm “ruộng Tam bảo”:
| Người cúng | Ruộng đất | Nơi |
|---|---|---|
| Hội chủ Lê Cao Trí (pháp danh Chơn Thuyên) và Nguyễn Thị Diệp (hiệu Diệu Huệ) | 5 mẫu 4 sào 8 thước ruộng tư | Hai xứ Sa Khố và Suối Giữa, xã La Đái |
| Quan viên và toàn dân xã Ái Nghĩa | 3 mẫu ruộng công | Xứ Thi Lân |
| Quan viên và toàn dân xã Ái Nghĩa | 3 sào đất thổ cư | Trong khuôn viên vườn chùa |
Cuối bia ghi lập vào ngày lành tháng cuối hạ năm Mậu Ngọ (1678), niên hiệu Vĩnh Trị thứ 3; người viết chữ là Lê Phúc Thông và Lã Hữu Thái; thợ khắc là người xã Quán Khái [1].
Vì sao tấm bia được chú ý
Tuổi của chùa. Đại Nam nhất thống chí, phần tỉnh Quảng Nam, chỉ chép các chùa Tam Thai, Bảo Châu, Long Hưng, Vĩnh An, Phúc Hải, Bảo Quang, Di Đà, Trường Lệ [1]. Theo PGS-TS Huỳnh Công Bá, bia năm 1678 cho thấy chùa Phổ Khánh ra đời khá sớm và có thể xếp bổ sung vào hàng chùa cổ đất Quảng mà Quốc sử quán đã bỏ sót [1].
Nghề đá Quán Khái. Năm 1678, thợ đá làng Quán Khái đã đi vào tận Ái Nghĩa khắc bia, chứng tỏ làng này có từ trước đó khá lâu [1]. Sang thế kỷ 18, Quán Khái chia thành Quán Khái Tây và Quán Khái Đông; chỉ Quán Khái Đông còn giữ nghề đá [1]. Làng đá Non Nước ngày nay được xem là “hậu duệ” của Quán Khái Đông; xem làng đá mỹ nghệ Non Nước.
Người khắc bia bị xóa tên. Tên người khắc trên bia bị đục đi, không rõ vì sao [1]. PGS-TS Huỳnh Công Bá cho rằng quan sát kỹ vẫn nhận ra người này họ Huỳnh (Hoàng), nên có thể thuộc tộc Huỳnh Bá, tộc họ được xem là mở nghề đá ở Quán Khái [1].
Phật giáo thời chúa Nguyễn. Việc cả hội chủ lẫn quan viên, dân làng đem ruộng cúng chùa được tác giả bài báo dẫn làm ví dụ cho vai trò của Phật giáo ở Đàng Trong thế kỷ 17 [1].
Điều còn chưa rõ
- Năm dựng chùa: bia ghi năm lập bia (1678), chưa chắc là năm lập chùa.
- Chùa đã được xếp hạng di tích hay chưa, nguồn đã đọc không nói [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Xã La Đái và các xứ Sa Khố, Suối Giữa, Thi Lân nay ở đâu, nguồn chưa xác định.
- Nguồn duy nhất đã đọc là một bài báo dẫn lại bản dịch của PGS-TS Huỳnh Công Bá; chưa tìm được công trình gốc của ông.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Vân Trình, “Thông tin quý từ một tấm bia cổ”, DoanhnhanPlus, 29/8/2021, https://doanhnhanplus.vn/thong-tin-quy-tu-mot-tam-bia-co-561537.html, truy cập 18/10/2026.