Trảng Sỏi là tên cổ của dải cát bên một dòng chảy xưa ở Hội An, nơi khảo sát khảo cổ năm 1994 phát hiện hiện vật thuộc nhiều giai đoạn [1]. Hai hố đào cho thấy tầng văn hóa mỏng nhưng chứa gốm gia dụng, bán sứ, sứ, một ít đồ sắt và tiền đồng [1].
Dải cát bên Rọc Gốm
Di chỉ nằm trên vùng cát rộng bên bờ tây bắc một dòng chảy cổ, nay chỉ còn dấu vết. Cư dân gọi dòng nước này là Rọc Gốm. Địa điểm cách hạ lưu sông Thu Bồn khoảng 300 m về phía bắc; vùng đất khi được khảo sát được dùng làm nghĩa địa, trồng lúa và hoa màu [1].
Phía đông di chỉ có miếu Thần Hời. Trong đợt điền dã tháng 7/1989, khu vực này phát hiện một bức chạm vũ công thiên tiên Gandhara, được hồ sơ xếp vào phong cách Khương Mỹ và đầu thế kỷ IX [1]. Tên Trảng Sỏi được nguồn ghi là tên xứ đất của dải cát [1].
Hai hố thám sát
Từ ngày 4 đến 9/11/1994, cán bộ Quản lý Di tích Hội An và Bảo tàng tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng mở hai hố thăm dò [1]. Hố thứ nhất rộng 3 x 2 m, theo hướng bắc – nam; hố thứ hai rộng 3 x 3 m, cách hố thứ nhất 20,5 m về phía bắc. Tầng văn hóa ở hố đầu dày 70 – 80 cm, hố sau dày 70 – 90 cm [1].
Lớp mặt là cát vàng trắng, dày khoảng 20 cm, có rễ cây và hiện vật lẫn nhiều niên đại. Từ khoảng 20 đến 90 cm là đất đen sẫm, tầng văn hóa chính; hiện vật tập trung nhiều ở độ sâu 30 – 60 cm. Hố thứ hai có cụm than, tro và gốm ở các độ sâu khác nhau. Bên dưới là cát vàng nhạt, đôi chỗ pha trắng và bùn [1].
Gốm và các hiện vật khác
Gốm thô, hơi thô tập trung ở lớp dưới. Hồ sơ gọi nhóm khó phân biệt rạch ròi này là gốm thô Sa Huỳnh – Chăm; xét tổng thể, tác giả nhận định đây có thể là gốm gia dụng Chăm cổ còn mang nét truyền thống Sa Huỳnh [1]. Nồi thường có miệng loe xiên hoặc ngang, trang trí văn thừng hay văn chải trên nền thừng; nhiều mảnh còn dấu muội. Một nét được nguồn nêu là vết lõm nhẹ ở mặt trong thành miệng nồi [1].
Gốm Chăm hơi mịn, mịn gồm vò và bình thân phình, thường có đường khắc quanh vai. Hố đào còn có bán sứ, sành và sứ celadon, Bạch Định; các mảnh celadon gồm loại được hồ sơ quy vào thời Lý – Trần và Tống – Nguyên [1]. Hai mảnh gốm Islam nhỏ được tìm thấy trong hố thứ hai, ở độ sâu 30 cm và 56 cm; nguồn dẫn ý kiến một số học giả nước ngoài cho niên đại thế kỷ IX – X [1]. Ngoài ra còn có gạch Chăm, mảnh bàn mài, sắt gãy và mảnh tiền đồng [1].
Một điểm tụ cư qua nhiều thời kỳ
Tác giả nhận xét hiện vật gốm biến đổi từ lớp dưới lên lớp trên dù địa tầng không phân tách rõ. Gốm thô, hơi thô Chăm tập trung ở lớp dưới; lớp trên có thêm bán sứ Lục Triều – Đường, celadon và Bạch Định. Nguồn ghi niên đại các hiện vật lớp trên từ thế kỷ VIII – IX đến XIII – XIV; đồ sứ Minh – Thanh, Lê – Nguyễn rất ít [1].
Từ vị trí, môi trường cổ và hiện vật, hồ sơ diễn giải Trảng Sỏi có thể là một điểm tụ cư buôn bán ven sông, gần biển, liên hệ với Chiêm Cảng và về sau là thương cảng Hội An. Nguồn định niên đại di chỉ trong khoảng thế kỷ III – IV đến XIII – XIV sau Công nguyên [1]. Đây là kết luận khảo cổ trong bài đăng, còn một số nhóm hiện vật được nhận dạng bằng so sánh và ý kiến nghiên cứu [1].
Tra cứu liên quan
- Cụm di tích: di chỉ ruộng Đồng Cao, mộ táng An Bang, khảo cổ trong phố cổ Hội An
- Địa giới: phường Hội An Tây
Điều còn chưa rõ
- Hồ sơ không cung cấp báo cáo phân tích chi tiết để xác định riêng từng loại sứ và gốm Islam [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách định niên đại toàn di chỉ được trình bày ở mức tổng hợp, chưa chỉ rõ mốc gắn với từng lớp hay nhóm hiện vật [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ Trảng Sỏi”, 23/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-trang-soi-113.html, truy cập 21/10/2026.