Động Âm Phủ nằm sát chân ngọn Thủy Sơn trong quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn, nay thuộc phường Ngũ Hành Sơn (trước tháng 7/2025 là phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn) [1]. Khác với các hang lộ thiên ở tầng cao, động ăn sâu xuống lòng núi đá vôi với vòm trần có nơi cao 45 – 50 mét và nhiều ngóc ngách đan xen [1]. Ngoài cấu trúc karst tự nhiên thuộc hệ thống hang động Thủy Sơn, lòng hang được sắp đặt các hình tượng điêu khắc đá thể hiện triết lý thiện ác của dân gian và Phật giáo [1][2].
Địa hình tự nhiên và giai thoại tên gọi
Về quy mô so sánh, các nguồn báo chí có cách mô tả khác nhau: Báo Đà Nẵng ghi nhận đây là hang động lớn thứ hai trong lòng Thủy Sơn sau động Huyền Không [1]; trong khi Báo Dân trí cho rằng đây là hang động có kích thước lớn nhất và kết cấu phức tạp nhất trong quần thể Ngũ Hành Sơn [2]. Lòng hang phân bố thành nhiều tầng cao thấp với các nhánh hang cụt xen kẽ những lối ngách thông gió tự nhiên [1].
Theo giai thoại được ghi chép lại, tên gọi “Âm Phủ” xuất hiện từ thời vua Minh Mạng vào đầu thế kỷ 19 [1][2]. Trong một chuyến tuần du, nhà vua sai 12 binh lính cầm đuốc vào thám hiểm nhưng gió lạnh thổi ra từ miệng hang đã làm tắt đuốc [1]. Sau đó, nhà vua cho khắc tên mình lên một quả bưởi rồi ném vào hang [1]. Đến sáng hôm sau, một ngư dân vớt được quả bưởi ngoài biển và đem dâng lại, qua đó khẳng định đáy hang thông ra biển và nhà vua đặt tên nơi này là động Âm Phủ [1]. Dân gian cũng lý giải tên động hình thành theo thuyết âm dương đối xứng: trên đỉnh Thủy Sơn có lối lên thiên giới thì dưới chân núi có đường xuống cõi âm [2].
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa hình hiểm trở và kín đáo của động Âm Phủ từng được sử dụng làm cơ sở nuôi giấu cán bộ, chiến sĩ cách mạng hoạt động bí mật [2].
Bố cục không gian và hệ thống hình tượng điêu khắc
Từ lối vào bằng phẳng dưới chân núi, không gian hang mở ra với chiếc cầu Âm Dương (còn gọi là cầu Nại Hà hay cầu Đầu Thai) bắc qua sông Vong Xuyên do các nghệ nhân điêu khắc đá Non Nước tạc từ xưa [1][2]. Lan can cầu trang trí hình tượng 12 con giáp, biểu trưng cho 12 quân lính theo hầu vua Minh Mạng năm xưa [1].
Qua cầu, không gian động phân chia thành hai ngả:
- Lối bên trái dẫn lên Thiên Giới động với các bậc đá cao, hướng tới luồng ánh sáng và khí trời tự nhiên [1][2].
- Lối bên phải dẫn xuống các tầng ngục tối tăm, quanh co khúc khuỷu [1][2].
Tại khu vực trung tâm là bài vị anh linh đài với bát nhang tạo hình trống đồng Đông Sơn, cùng tượng Địa Tạng Vương Bồ Tát và Phán Quan Điện [1][2]. Tại đây đặt chiếc cân Thiên Lý (cân Công Lý) với hai quả cân khắc chữ “nhân – quả” cùng dòng chữ Hán “Thiên võng khôi khôi sơ nhi bất lậu” [1][2].
Tiến sâu hơn là khu vực Thập Điện Diêm Vương với Nghiệt Kính Đài mang dòng chữ “Ác thiện tự hiện” dùng để soi xét hành vi [1]. Lối đi vào các ngục nhỏ hẹp, dẫn xuống chín tầng địa ngục mà sâu nhất là ngục A Tỳ [1][2]. Tại đây bố trí cụm tượng tích Bồ Tát Mục Kiền Liên xuống địa ngục tìm mẹ là bà Thanh Đề, gắn với nguồn gốc ngày lễ Vu lan báo hiếu vào rằm tháng Bảy [1]. Cạnh đó có Địa Tạng Bảo Tàng với hình ảnh chín con rồng bao quanh bánh xe luân hồi, suối Giải Oan và hình tượng Mạnh Bà [1][2].
Tra cứu liên quan
- Hang động và công trình lân cận: hang động Thủy Sơn, chùa Linh Ứng Non Nước, ma nhai Ngũ Hành Sơn
- Quần thể danh thắng: Ngũ Hành Sơn, phường Ngũ Hành Sơn, chùa Quán Thế Âm
Điều còn chưa rõ
- Quy mô so sánh: Báo Đà Nẵng năm 2022 ghi là hang động lớn thứ hai Thủy Sơn, còn Báo Dân trí năm 2022 ghi là hang động có kích thước lớn nhất quần thể Ngũ Hành Sơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Niên đại cụ thể từng đợt tạc tượng đá và thi công cầu Nại Hà của thợ đá Non Nước trong hang [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Khảo sát địa chất thực tế hiện nay về lối thông đáy hang ra biển như trong truyền thuyết thời vua Minh Mạng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Khám phá động Âm Phủ ở Ngũ Hành Sơn”, 09/10/2022, https://baodanang.vn/kham-pha-dong-am-phu-o-ngu-hanh-son-3196585.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Dân trí, “Khám phá động Âm Phủ ‘có một không hai’ ở Đà Nẵng”, 28/11/2022, https://dantri.com.vn/du-lich/kham-pha-dong-am-phu-co-mot-khong-hai-o-da-nang-20221107201915673.htm, truy cập 23/10/2026.
