Tên Hòn Kẽm không dính gì tới kim loại, ít nhất là theo một số nhà ngôn ngữ. Họ cho rằng “kẽm” ở đây là khe hẹp giữa hai vách núi, còn “đá dừng” là vách đá dựng đứng [1]. Ghép lại, cái tên tả đúng thứ người ta thấy: một khúc sông bị núi ép lại.
Khúc sông hẹp
Hòn Kẽm Đá Dừng nằm trên sông Thu Bồn, ở quãng sông còn chảy giữa núi trước khi ra đồng bằng. Muốn tới phải đi thuyền máy ngược dòng từ bến làng Thạch Bích [1].
Chữ trên đá
Người địa phương truyền rằng vua Champa từng ngự tới đây và cho khắc một văn bia lên vách đá [1]. Dân trong vùng coi nơi này là chốn thiêng; mỗi năm vào tháng 8, họ làm lễ Đá Bùa [1].
Hai cách giải thích một cái tên
Người lái đò kể rằng người Pháp từng tìm thấy mỏ kẽm ở đây nên gọi là Hòn Kẽm; bài báo chúng tôi đọc không xác nhận chuyện này. Cách giải thích của một số nhà ngôn ngữ, kẽm là khe núi hẹp, có vẻ khớp với địa hình hơn, nhưng chính bài báo cũng nói cách giải thích ấy còn bị hoài nghi [1].
Điều còn chưa rõ
Văn khắc Chăm ở Hòn Kẽm viết gì, có từ thế kỷ nào, bài này chưa có nguồn khảo cổ để dẫn. Tháng 7/2023, ngành văn hóa – du lịch địa phương khảo sát nơi này để tính làm tuyến du lịch cộng đồng [1]; kết quả thế nào, chúng tôi chưa rõ.
Ít người biết
- Lễ Đá Bùa được tổ chức vào tháng 8 mỗi năm [1].
- Bến xuất phát là làng Thạch Bích [1].
- Xuôi dòng từ đây, sông Thu Bồn đi qua vùng Mỹ Sơn và Trà Kiệu, hai trung tâm của Champa.
Đến tận nơi
Chuyến đi phụ thuộc vào mực nước sông. Mùa mưa lũ không nên đi thuyền ở quãng sông này.
Nguồn tham khảo
- Báo Đầu tư, “Du lịch Hòn Kẽm – Đá Dừng: Tiềm năng còn bỏ ngỏ”, 20/7/2023, https://baodautu.vn/du-lich-hon-kem—da-dung-tiem-nang-con-bo-ngo-d194324.html, truy cập 11/10/2026.