Khu mộ 45 học sinh Mân Quang là di tích lịch sử ghi dấu sự kiện 45 học sinh thiệt mạng trong một trận ném bom vào năm 1965 [1][2]. Khu mộ tọa lạc tại thôn Mân Quang, trước tháng 7/2025 thuộc phường Hòa Quý, quận Ngũ Hành Sơn, nay thuộc địa giới của phường Ngũ Hành Sơn [1][2]. Địa điểm này đã được Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng xếp hạng là di tích lịch sử cấp thành phố [1][3].
Sự kiện ngày 16 tháng 3 năm 1965
Vào thời điểm năm 1965, Trường tiểu học Mân Quang là ngôi trường làng thuộc thôn Mân Quang, xã Hòa Lâm (bài báo viết là “Hoà Lâm”), thuộc địa phận huyện Hòa Vang cũ, nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 15 km về hướng đông nam [2]. Khi đó, nhân dân địa phương tổ chức đào hầm và giao thông hào gần khu vực trường học [2].
Khoảng 9 giờ sáng ngày 16/3/1965, khi học sinh đang trong giờ học và người dân đang lao động trên đồng, máy bay Mỹ đã xuất hiện và ném bom xuống khu vực trường học [1][2][3]. Theo bài báo trên VietNamNet, có bốn chiếc máy bay Mỹ tham gia ném bom và phóng rốc két vào khu vực này [2]. Thời điểm xảy ra vụ việc, lớp học có 48 học sinh do thầy giáo Lê Đức Phi (còn gọi là Mười Phi) phụ trách [2].
Theo lời kể của nhân chứng, trận ném bom xảy ra trúng vào giờ ra chơi khiến học sinh chạy tìm chỗ ẩn nấp nhưng không kịp thoát khỏi sức công phá của bom đạn [2]. Báo VietNamNet ghi nhận có 43 học sinh tử nạn ngay tại chỗ; trong số năm học sinh chạy được xuống hầm bí mật thì hai em qua đời sau đó một ngày do vết thương quá nặng, còn ba em may mắn sống sót [2]. Ba người sống sót được xác định là Trần Quốc Thông, Lê Thái và Nguyễn Thị Thanh; trong đó căn hầm của họ bị một bụi tre đổ đè kín miệng và phải sau một ngày một đêm người dân mới tìm thấy để đưa ra ngoài [2]. Ngược lại, hai bài báo trên Báo Đà Nẵng và Báo Pháp Luật Việt Nam ghi rằng có 45 học sinh tử nạn ngay tại chỗ [1][3].
Ngoài thiệt hại về trường học và học sinh, trận bom còn phá hủy và thiêu rụi 42 ngôi nhà cùng hai nhà thờ trong khu vực, đồng thời làm một người mẹ và ba con nhỏ thiệt mạng trong hố bom [2].
Mai táng và xây dựng khu tưởng niệm
Sau khi vụ ném bom xảy ra, người dân địa phương đã đưa thi hài của 45 học sinh lên tòa thị chính Đà Nẵng để phản đối [1][2][3]. Lực lượng chức năng thời bấy giờ đã dùng xe chở các thi hài đưa về bỏ tại khu vực bến Đò Xu [1][2][3]. Người dân sau đó tiếp nhận thi hài các em, chuyển về mai táng tại nghĩa trang làng Khái Tây [1][2][3]. Về sau, phần mộ của các học sinh được quy tập và di dời về lại làng Mân Quang, đặt ngay tại vị trí ngôi trường từng bị trúng bom [1][2][3].
Khu mộ tưởng niệm sau đó được đầu tư xây dựng trên khuôn viên có chiều dài khoảng 25 m và chiều rộng khoảng 12 m [1][3]. Mặt bằng khu di tích được lát đá hoa cương, các phần mộ được tô lớp đá rửa [1][3]. Tấm bia tưởng niệm trung tâm có chiều ngang khoảng 1 m và chiều cao khoảng 5 m, bề mặt ốp gạch men, khắc dòng chữ: “Bia tưởng niệm 45 học sinh Trường tiểu học Mân Quang ngày 16-3-1965” [1][3]. Phía bên trái tấm bia có đắp mô hình một quả bom bằng xi măng sơn màu đỏ [1][3]. Phía trước cổng khu mộ từng tồn tại dấu tích của một hố bom lớn từ năm 1965, về sau hố bom này bị lấp dần theo thời gian [1][3].
Theo ghi nhận từ bài viết năm 2009, di tích từng rơi vào tình trạng thiếu người trông coi thường xuyên, việc dọn dẹp khuôn viên chủ yếu do lực lượng thanh niên thực hiện vào các dịp lễ kỷ niệm [1][3].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: phường Ngũ Hành Sơn, Ngũ Hành Sơn
- Lịch sử và địa danh cũ: tên gọi Hòa Vang, bảng tra phường xã Đà Nẵng, quận huyện cũ thuộc phường xã nào
Điều còn chưa rõ
- Số lượng học sinh tử nạn tại chỗ: nguồn Báo Đà Nẵng và Báo Pháp Luật Việt Nam ghi 45 học sinh tử nạn ngay tại chỗ [1][3], trong khi nguồn VietNamNet ghi 43 học sinh tử nạn tại chỗ và 2 em qua đời vào ngày hôm sau [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cơ cấu lớp học: bài viết trên VietNamNet ở phần đầu ghi lớp có 48 học sinh lớp một, nhưng ở phần sau lại ghi thầy Lê Đức Phi dạy chung cả ba lớp từ lớp 1 đến lớp 3 [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số hiệu và ngày tháng ban hành quyết định xếp hạng di tích cấp thành phố của UBND thành phố Đà Nẵng chưa được nêu rõ trong các bài báo [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng bảo tồn và quản lý của khu di tích sau thời điểm năm 2011 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Ít người biết đến”, 7/12/2009, https://baodanang.vn/it-nguoi-biet-den-3226564.html, truy cập 23/10/2026.
- VietNamNet, “Chuyện chưa kể về trận bom giết chết 45 học sinh”, 11/9/2011, https://vietnamnet.vn/chuyen-chua-ke-ve-tran-bom-giet-chet-45-hoc-sinh-37888.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Ít người biết đến”, 7/12/2009, https://baophapluat.vn/it-nguoi-biet-den-post128749.html, truy cập 23/10/2026.
