Tam Kỳ từng là tên một xã được chọn làm lỵ sở phủ Tam Kỳ vào đầu thế kỷ 20. Báo chí địa phương đã lần theo tư liệu chữ Nho, thiết chế thờ tự và các giả thuyết về tên gọi để phục dựng lớp địa danh này [1][2][3].
Tên xã, tên phủ
Bài “Làng và đình miếu ở Tam Kỳ xưa” cho biết Tam Kỳ được chọn làm lỵ sở phủ Tam Kỳ vào đầu thế kỷ 20. Bài báo nhấn mạnh còn nhiều tư liệu chữ Nho về quá trình thành lập, các tộc tiền hiền, ruộng đất và thiết chế thờ tự của xã [1]. Đình làng Tam Kỳ còn được gọi là đình làng Hương Trà [1].
Hai bài viết tiếp theo đặt câu hỏi tên Tam Kỳ có nghĩa gì, hình thành khi nào và khi nào tên xã được dùng làm tên phủ [2][3]. Chúng trình bày các cách lý giải và câu chuyện khảo cứu, cho thấy tên địa danh cần được đặt trong quan hệ giữa làng, xã và đơn vị hành chính. Không nên đồng nhất xã Tam Kỳ xưa với toàn bộ thành phố Tam Kỳ ở giai đoạn sau.
Đình, miếu và tư liệu làng
Đình làng Hương Trà là dấu tích được gắn trực tiếp với xã Tam Kỳ trong bài báo năm 2019 [1]. Các nguồn cũng nói đến tư liệu về tộc tiền hiền và sở hữu ruộng đất, nhưng bài tổng hợp này không có đủ nội dung để lập danh sách các tộc hay tái dựng ranh giới làng một cách chắc chắn [1][2].
Bài năm 2021 về dấu xưa Tam Kỳ nhìn lại các vấn đề tên gọi và lịch sử địa danh [2]. Bài năm 2021 khác giới thiệu một ấn phẩm chuyên biệt về làng xã xưa ở phía nam Quảng Nam, lấy phạm vi tư liệu đến năm 1916 [3]. Hai bài này giúp xác định hướng nghiên cứu và giới hạn thời gian của tư liệu, nhưng không thay thế việc đối chiếu bản gốc.
Đọc địa danh trong địa giới mới
Tam Kỳ hiện thuộc thành phố Đà Nẵng; các bài báo viết trong địa giới cũ vẫn dùng cách gọi tỉnh Quảng Nam hoặc thành phố Tam Kỳ. Khi tra cứu địa chỉ hiện hành, cần phân biệt địa danh lịch sử với phường, xã hiện nay. Bài này dùng “Tam Kỳ xưa” để chỉ lớp làng xã và lỵ sở được các bài nguồn khảo cứu, không dùng như một đơn vị hành chính còn tồn tại.
Tra cứu liên quan
- Địa danh và hành chính: phường Tam Kỳ, bảng tra phường xã Đà Nẵng
- Làng xã: làng Tiên Châu, Văn thánh Thăng Bình
- Lịch sử địa phương: khoa bảng Điện Bàn
Điều còn chưa rõ
- Các giả thuyết về nghĩa tên Tam Kỳ và niên đại hình thành cần đối chiếu với tư liệu gốc mà bài báo nhắc đến [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ranh giới cụ thể của xã Tam Kỳ xưa và danh sách đầy đủ đình miếu chưa được lập trong các trích đoạn nguồn hiện có [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Phú Bình, Báo Đà Nẵng, “Làng và đình miếu ở Tam Kỳ xưa”, 12/01/2019, https://baodanang.vn/lang-va-dinh-mieu-o-tam-ky-xua-3085513.html, truy cập 21/10/2026.
- Phú Bình, Báo Đà Nẵng, “Dấu xưa Tam Kỳ”, 19/09/2021, https://baodanang.vn/dau-xua-tam-ky-3065824.html, truy cập 21/10/2026.
- Xuân Hiền, Báo Đà Nẵng, “Làng xã xưa Tam Kỳ”, 10/07/2021, https://baodanang.vn/lang-xa-xua-tam-ky-3033740.html, truy cập 21/10/2026.