Sân bay Hòa Long được xây dựng tại thôn Hòa Long, trên địa bàn xã Tam Hải hiện nay. Hồ sơ di tích của xã ghi sân bay hoàn thành tháng 10/1967; khoảng một tháng sau, lực lượng đặc công và đội công tác địa phương tổ chức đánh vào các mục tiêu trong sân bay [1].
Vị trí và việc xây sân bay
Hồ sơ di tích ghi vị trí cũ của sân bay là thôn Hòa Long, xã Kỳ Hà, quận Lý Tín, tỉnh Quảng Tín; vị trí được chú thích hiện nay là thôn Tân Lập, xã Tam Hải [1]. Phần mô tả di tích nói khu vực sân bay cũ là đất cát, một phần có cây dương liễu, phần còn lại gồm khu dân cư, trạm y tế và trụ sở UBND xã [1].
Theo hồ sơ, đầu năm 1967 lực lượng quân đội Sài Gòn chiếm đất và buộc người dân vào khu đồn để mở rộng sân bay. Cây cối bị đốt, đất được chở từ núi Bàn Than về san ủi mặt bằng được mô tả rộng khoảng 10 ha [1]. Sân bay dã chiến được nâng cấp thành sân bay quân sự và hoàn thành vào tháng 10/1967 [1].
Hồ sơ liệt kê các hạng mục gồm hai kho xăng, trạm không lưu, đài quan sát, hai kho đạn và xưởng sửa chữa máy bay; các loại máy bay được nhắc tới gồm trực thăng và máy bay hai quạt [1]. Tài liệu cũng nói có một đơn vị không vận và nhiều đồn bốt canh giữ quanh sân bay [1].
Lực lượng tham gia trận đánh
Hồ sơ đặt trận đánh trong bối cảnh tháng 11/1967, khi Tỉnh ủy Quảng Nam và Huyện ủy Nam Tam Kỳ quyết định tập kích sân bay. Đơn vị đặc công Quân khu 5 được giao phụ trách, phối hợp với các đội công tác ở những xã ven vùng [1].
Theo cùng tài liệu, lực lượng tấn công gồm 18 chiến sĩ đặc công và đội công tác 42 người. Vũ khí được liệt kê có ba khẩu cối 82 mm, súng tiểu liên AK, lựu đạn và thủ pháo [1]. Đêm mùng 8 tháng 11 âm lịch, lực lượng tập kết tại thôn 7, xã Kỳ Xuân (nay là xã Tam Xuân), rồi được sáu thuyền của đội giao liên nữ Kỳ Hòa đưa đến điểm tập kích [1].
Diễn biến và kết quả theo hồ sơ
Sau khi các nhóm vào vị trí, người chỉ huy được hồ sơ gọi là đồng chí Luyện ra lệnh nổ súng. Đội công tác đánh vào vọng gác, cối bắn vào sân bay, rồi các nhóm tấn công những vị trí như kho xăng, kho đạn, khu đóng quân, trạm không lưu, đài quan sát và máy bay [1]. Tài liệu ước tính trận đánh kéo dài hơn nửa giờ [1].
Hồ sơ kể lực lượng quân đội Mỹ từ căn cứ Chu Lai điều máy bay tới ứng cứu, trong khi lực lượng địa phương quân ở Kỳ Hòa phản kích và ca nô phong tỏa các mặt sông. Các nhóm tấn công chia làm hai đơn vị, vừa chống trả vừa rút; khoảng 4 giờ sáng hôm sau, lực lượng trở về căn cứ [1].
Phần tổng kết trong hồ sơ ghi 32 máy bay bị phá hủy hoặc hư hại, hai kho xăng và hai kho đạn bị cháy, sân bay bị san bằng và sau đó không được sử dụng nữa [1]. Đây là số liệu do hồ sơ di tích thuật lại; tài liệu được cung cấp không kèm nguồn đối chiếu độc lập [1].
Tra cứu liên quan
- Địa giới hiện nay: hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải, bảng tra phường xã Đà Nẵng, quận, huyện cũ thuộc phường xã nào
- Địa danh trong hồ sơ trận đánh: Kỳ Hà, Kỳ Hòa, Kỳ Khương, Kỳ Vinh, Kỳ Chánh, Kỳ Xuân và Chu Lai
- Chủ đề liên quan: sân bay quân sự, lực lượng đặc công và lịch sử chiến tranh ở vùng Tam Hải
Điều còn chưa rõ
- Hồ sơ nêu trận đánh vào tháng 11/1967 và tập kết đêm mùng 8 tháng 11 âm lịch, nhưng không ghi ngày dương lịch [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên một số đơn vị, địa danh và trang bị trong hồ sơ có lỗi đánh máy hoặc cách ghi khó xác định; cần đối chiếu bản lý lịch di tích gốc và tài liệu quân sự [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Con số 32 máy bay bị phá hủy hoặc hư hại và kết luận sân bay bị bỏ không hiện chỉ có trong hồ sơ di tích được trích [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hồ sơ gọi vị trí cũ là xã Kỳ Hà, quận Lý Tín, tỉnh Quảng Tín và địa chỉ nay là thôn Tân Lập, xã Tam Hải. Cách ghi này được giữ theo nguồn, chưa đối chiếu bản đồ địa giới lịch sử [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử xã Tam Hải, “Lý lịch di tích: Sân bay Hòa Long – Xã Tam Hải”, https://tamhai.danang.gov.vn/ly-lich-di-tich-san-bay-hoa-long/, truy cập 23/10/2026.