Đầu tháng 11/2011, hồ Sông Tranh 2 tích nước tới mực nước dâng bình thường theo thiết kế [2]. Chỉ hai tuần sau, người dân Bắc Trà My nghe tiếng nổ trong lòng đất [1]. Năm 2012, con đập bị rò nước [3], và cả vùng chịu nhiều trận động đất liên tiếp [5][6].
Công trình
Theo thông cáo của EVN, nhà máy nằm trên địa phận các xã Trà Đốc và Trà Tân của huyện Bắc Trà My, đưa vào vận hành năm 2011 [2]. Hai xã cũ ấy nay là xã Trà Đốc và xã Trà Tân của Đà Nẵng. Sông Tranh là một quãng thượng nguồn của sông Thu Bồn.
Đập dâng là đập bê tông trọng lực làm theo công nghệ đầm lăn, cao 96 m, dài 640 m [2]. Thân đập chia thành các khối rộng 20 m, ngăn bằng 30 khe nhiệt chạy từ thượng lưu về hạ lưu [2]. Bên trong có ba hành lang thu nước ở cao trình 152 m, 124 m và 95 m [3]. Hồ tích tới mực nước dâng bình thường 175 m ngày 3/11/2011 [2]; mực nước chết là 140 m [7].
Tiếng nổ tháng 11/2011
Từ 21 giờ ngày 16/11 đến 3 giờ sáng 17/11/2011, người dân vùng hạ lưu nghe nhiều tiếng nổ trong lòng đất; tiếng lớn nhất lúc 3 giờ khiến nhiều người chạy ra khỏi nhà [1]. GS.TS Cao Đình Triều (Viện Vật lý Địa cầu) cho biết trạm địa chấn Thừa Thiên Huế ghi được động đất dưới 3,5 độ Richter, thuộc dạng động đất kích thích [1]. Ông giải thích loại động đất này hay xảy ra ở vùng hồ chứa mới tích nước, có thể do nước thấm vào đới đứt gãy [1].
Đập rò nước
Đầu tháng 2/2012, nước bắt đầu thấm vào các hành lang và chảy ra mặt hạ lưu đập [2]. Cuối tháng 11/2011, Hội đồng nghiệm thu nhà nước đã đánh giá công trình đảm bảo an toàn, chất lượng [3]. Ngày 21/3/2012, ông Bùi Trung Dung, Phó cục trưởng Cục Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng, cho rằng rò nước là do lỗi thiết kế và sai sót ở mọi khâu, từ chủ đầu tư, thiết kế, thi công, tư vấn giám sát đến vận hành [3].
EVN nêu nguyên nhân khác: nước thấm không được thu gom hết về các hành lang trong thân đập [2][3]. EVN xác định nước thấm ở bốn khe nhiệt K18, K21, K24, K28 và hai bên tường cánh đập tràn, tổng lưu lượng khoảng 30 lít/giây [3]. Đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh Quảng Nam thì ghi nhận tới 7 vệt nước chảy ra từ thân đập [3]. Sau khi thông lỗ khoan bị tắc và đục rãnh thoát nước, EVN cho biết lượng thấm ra hạ lưu giảm khoảng 80% [2]. Đoàn của Hội đồng nghiệm thu nhà nước kiểm tra ngày 21/3/2012 kết luận bê tông đập chưa có vết nứt, và mức thấm khi ấy chưa ảnh hưởng tới an toàn đập [2].
Chuỗi động đất năm 2012
Từ tối 3/9/2012, động đất xảy ra liên tiếp. Trận lúc 11 giờ 30 ngày 9/9 đã là trận thứ 12, theo Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My Đặng Phong [5]. Trước đó, lúc 9 giờ 26 ngày 7/9, một trận mạnh 4,2 độ Richter, chấn tiêu sâu khoảng 10 km, làm rung cả huyện [4]. Chủ tịch xã Trà Đốc cho biết 72 nhà tái định cư do thủy điện xây cho dân hầu hết hư hỏng nặng, và 24 hộ đã bỏ đi nơi khác [4].
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam Đinh Văn Thu đặt câu hỏi: hồ đã ở mực nước chết ba tháng mà vẫn có động đất, vậy đây là động đất kích thích hay động đất tự nhiên [5]? Đoàn chuyên gia Viện Vật lý Địa cầu khi ấy chưa trả lời được, và cho biết sẽ lắp trạm quan trắc động đất trong vùng [5].
Ngày 22/10/2012 có một trận 4,6 độ [6]. Lúc 14 giờ 24 ngày 15/11/2012 xảy ra trận 4,7 độ, mạnh nhất tính tới lúc đó [6]. Tâm chấn ở 15,35 độ vĩ bắc, 108,10 độ kinh đông, sâu khoảng 6 km, gây rung động trên cấp VI (thang MSK-64) ở khu vực đập [6]. Rung chấn lan tới Tiên Phước, Phú Ninh và các huyện miền núi Quảng Ngãi [6]. Ở thôn Mậu Long, xã Trà Sơn (nay thuộc xã Trà My), hầu hết trong hơn 150 hộ đã lên núi dựng lán ở tạm [6].
Tối 9/12/2012, lúc 20 giờ 49, lại có rung chấn kéo dài khoảng 5 giây. Các máy đo gia tốc gắn trên thân đập không ghi nhận dịch chuyển, và mực nước hồ lúc ấy đã xuống dưới mực nước chết [7].
Điều còn chưa rõ
- Các nguồn đã đọc dừng ở cuối năm 2012. Diễn biến động đất từ 2013 trở đi, và kết luận cuối cùng về nguyên nhân (kích thích hay tự nhiên), chưa được kiểm.
- Cơ quan giám định và EVN đưa hai cách giải thích khác nhau cho chuyện rò nước [2][3]; bài chưa tìm được báo cáo kết luận chính thức sau đó.
- Lãnh đạo huyện Bắc Trà My cho rằng trận 15/11/2012 mạnh hơn mức 4,7 độ mà Viện Vật lý Địa cầu công bố [6]. Đây là cảm nhận, không phải số đo.
- Các con số công suất và điện lượng lấy theo thông cáo của EVN năm 2012 [2].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- VnExpress, “Nổ bất thường ở Quảng Nam do động đất”, 18/11/2011, https://vnexpress.net/no-bat-thuong-o-quang-nam-do-dong-dat-2211233.html, truy cập 18/10/2026.
- Đức Duy, “EVN khẳng định thấm nước ở Sông Tranh 2 đã giảm”, VietnamPlus, 26/3/2012, https://www.vietnamplus.vn/evn-khang-dinh-tham-nuoc-o-song-tranh-2-da-giam-post135754.vnp, truy cập 18/10/2026.
- VnExpress, “‘Nứt đập thủy điện do sai sót tất cả các khâu'”, 22/3/2012, https://vnexpress.net/nut-dap-thuy-dien-do-sai-sot-tat-ca-cac-khau-2226429.html, truy cập 18/10/2026.
- Pháp Luật TP.HCM, “Tiếp tục có động đất ở Sông Tranh 2”, 8/9/2012, https://plo.vn/tiep-tuc-co-dong-dat-o-song-tranh-2-post29400.html, truy cập 18/10/2026.
- Pháp Luật TP.HCM, “Lại động đất ở khu vực Sông Tranh 2”, 10/9/2012, https://plo.vn/lai-dong-dat-o-khu-vuc-song-tranh-2-post29086.html, truy cập 18/10/2026.
- Tiền Phong, “Động đất mạnh nhất từ trước tới nay”, 16/11/2012, https://tienphong.vn/xa-hoi/600330/Dong-dat-manh-nhat-tu-truoc-toi-nay-tpp.html, truy cập 18/10/2026.
- Nguyễn Sơn (TTXVN), “Quảng Nam: Lại xảy ra động đất tại Sông Tranh 2”, VietnamPlus, 10/12/2012, https://www.vietnamplus.vn/quang-nam-lai-xay-ra-dong-dat-tai-song-tranh-2-post176788.vnp, truy cập 18/10/2026.