Một xóm vườn chỉ có vài chục hộ dân từng làm nơi tập kết và nuôi giấu lực lượng cách mạng ngay sát Hội An. Xóm Chiêu, còn gọi là xóm Mồ Côi, giữ vai trò căn cứ lõm trong cả hai cuộc kháng chiến [1].
Vị trí của một căn cứ kín đáo
Trong kháng chiến chống Pháp, xóm có khoảng 30 hộ; đến thời chống Mỹ cũng chỉ hơn 40 hộ, sống chủ yếu bằng nghề nông [1]. Địa hình vườn tược không kín đáo, nhưng vị trí của xóm nằm trên tuyến chuyển quân từ vùng giải phóng phía đông Duy Xuyên, qua Cẩm Thanh, vào nội ô Hội An [1].
Lãnh đạo Thành ủy chọn nơi đây làm căn cứ từ những năm đầu kháng chiến chống Pháp, giai đoạn 1947–1954 [1]. Người dân đào nhiều công sự bí mật để che chở cán bộ hoạt động nằm vùng [1]. Các đơn vị xuất phát từ xóm trước khi đánh vào đô thị; sở chỉ huy tiền phương cũng từng đặt tại đây [1].
Từ điểm tập kết đến nơi chỉ huy
Đêm 4/1/1949, lực lượng vũ trang Hội An dùng Xóm Chiêu làm sở chỉ huy cho trận đánh vào nội ô, trong đó có mục tiêu bắt tỉnh trưởng Hồ Ngận [1]. Nguồn ghi chiến dịch này mở đầu cho đợt phá tề, trừ gian tại Quảng Nam [1].
Trong kháng chiến chống Mỹ, xóm gần các vị trí quân sự của đối phương nhưng tiếp tục là nơi trú quân, nuôi giấu cán bộ và chuẩn bị các trận đánh [1]. Dịp Tết Mậu Thân 1968, nơi đây làm điểm tập kết và hậu cần cho Tiểu đoàn III, Mặt trận 4 tỉnh Quảng Đà [1].
Ngày 1/2/1968, một cánh quân Nam Triều Tiên mở cuộc càn vào xóm. Bộ đội Tiểu đoàn III, Đại đội 2 Hội An và du kích Cẩm Châu chiến đấu trong ngày; nguồn của Trung tâm Bảo tồn ghi phía ta tiêu diệt hơn 100 đối phương và giữ được trận địa [1]. Đây là con số do hồ sơ di tích nêu, cần đối chiếu thêm tư liệu độc lập [CẦN KIỂM CHỨNG].
Một điểm trong mạng lưới quanh Hội An
Xóm Chiêu nằm trong mạng lưới căn cứ, cơ sở và trận đánh bao quanh đô thị. Các địa danh khác trong mạng lưới được ghi nhận ở Trà Quế, Xóm Mồ Côi, nhà ông Huỳnh Đủ và nhà ông Nguyễn Gừng. Tên “Xóm Chiêu” và “Xóm Mồ Côi” được nguồn dùng thay nhau; mối quan hệ địa danh chính xác cần được làm rõ thêm [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
- Căn cứ và trận đánh: di tích cách mạng trong phố cổ Hội An, các trận đánh và cơ sở cách mạng ven Hội An
Điều còn chưa rõ
- Cần xác minh quan hệ giữa địa danh Xóm Chiêu và xóm Mồ Côi, vốn được nguồn dùng như tên gọi tương ứng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Con số thương vong trong trận càn ngày 1/2/1968 mới dựa trên một hồ sơ di tích [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Căn cứ địa cách mạng Xóm Chiêu”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-lich-su/Can-cu-dia-cach-mang-Xom-Chieu-176.html, truy cập 21/10/2026.
