Chiều 17/8/1945, Ủy ban khởi nghĩa Hội An họp tại nhà ông Huỳnh Đủ, còn gọi là ông Râng [1]. Cuộc họp quyết định khởi nghĩa giành chính quyền ngay trong đêm, sớm hơn ngày dự kiến ban đầu [1].
Hội nghị trước giờ khởi nghĩa
Hồ sơ đặt căn nhà ở phía đông ấp Ngọc Thành, xã Kim Bồng theo địa danh thời điểm đó [1]. Bối cảnh khu vực Cẩm Kim với sông Thu Bồn và địa hình thấp được bài nguồn mô tả là thuận lợi cho việc hội họp kín [1].
Sau khi Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng Minh ngày 15/8/1945, tình hình chính quyền tại Hội An biến động nhanh [1]. Theo hồ sơ, đến ngày 17/8 không còn quân Nhật tại Hội An; lực lượng ở các đồn Bảo an và Cửa Đại đã rút [1]. Trước tình thế đó, Ủy ban khởi nghĩa địa phương chuẩn bị lực lượng và chờ quyết định phát động [1].
Hội nghị bắt đầu lúc 17 giờ ngày 17/8/1945, có các thành viên Ủy ban khởi nghĩa cùng hai phái viên của tỉnh [1]. Lê Đức Hổ, một cơ sở trong đồn Bảo an, được mời báo cáo tình hình; Nguyễn Phe trình bày kế hoạch khởi nghĩa [1]. Sau khi trao đổi, hội nghị nhất trí hành động ngay trong đêm thay vì chờ đến ngày 21/8 như dự kiến cấp tỉnh [1].
Từ quyết định đến giành chính quyền
Theo bài nguồn, hội nghị giao Trần Đình Tri chuyển tối hậu thư cho tỉnh trưởng Tôn Thất Giáng, yêu cầu giao chính quyền cho Mặt trận Việt Minh [1]. Trong khi chờ phản hồi, lực lượng tại Hội An tiếp tục chuẩn bị [1].
Khoảng 3 giờ sáng 18/8, tiếng trống mõ vang lên tại Ngọc Thành và các khu phố [1]. Các nhóm khởi nghĩa tiến đến đồn Bảo an; hồ sơ ghi họ thu được 125 súng trường cùng một số súng ngắn và đạn dược [1]. Đến khoảng 5 giờ, đồn bị chiếm và tỉnh trưởng bị bắt; sáng hôm đó lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên trước dinh tỉnh trưởng [1].
Nhà ông Huỳnh Đủ là một trong những địa điểm quan trọng của phong trào cách mạng Hội An. Các cơ sở khác gồm nhà ông Nguyễn Gừng, Xóm Mồ Côi và Xóm Chiêu; bài tổng hợp di tích cách mạng trong phố cổ đặt các hồ sơ này trong mạng lưới rộng hơn [1].
Tra cứu liên quan
- Khởi nghĩa và cơ sở: nhà ông Nguyễn Gừng, Xóm Mồ Côi, Xóm Chiêu
- Trận đánh: các trận đánh và cơ sở cách mạng ven Hội An
- Bối cảnh: Hội An, thương cảng Faifo
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn ghi các mốc, số lượng vũ khí và diễn biến khởi nghĩa; cần đối chiếu biên bản, hồi ký hoặc hồ sơ lịch sử gốc để kiểm tra chéo [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn chưa cho biết tình trạng bảo tồn hiện nay của căn nhà [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di tích lịch sử cách mạng nhà ông Huỳnh Đủ”, 13/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-lich-su/Di-tich-lich-su-cach-mang-nha-ong-Huynh-Du-178.html, truy cập 21/10/2026.
