Hai địa điểm khảo cổ Bãi Ông và Bãi Làng nằm trên Hòn Lao, nhưng các lớp di tích và hiện vật được ghi nhận ở mỗi nơi không giống nhau [1][2]. Bãi Ông có dấu tích mộ nồi và hai tầng văn hóa; Bãi Làng cung cấp tư liệu về cư trú, gốm và giao thương [1][2].
Bãi Ông: dấu tích qua hai tầng
Bãi Ông được phát hiện và thám sát tháng 5/1999; cuộc khai quật diễn ra tháng 6/2000 [1]. Điểm khảo cổ nằm trên cồn cát gần chân núi, giữa hai khe nước chảy ra biển, tại thôn Bãi Ông trên Hòn Lao [1].
Hố khai quật cho thấy hai tầng văn hóa, cách nhau bởi lớp đất gần như không có hiện vật [1]. Tầng trên có gốm Chăm, gốm thời Đường và mảnh thủy tinh; báo cáo gắn một phần hiện vật với khoảng thế kỷ VIII–X, đồng thời ghi nhận di vật muộn hơn từ thế kỷ XVII–XVIII [1].
Tầng dưới có cụm gốm, đá cuội, than tro, xương cá và công cụ đá [1]. Một cụm gồm hai nồi gốm được kè đá được báo cáo diễn giải là dấu vết mai táng của cư dân Tiền Sa Huỳnh [1]. Đây là cách hiểu dựa trên kết quả khai quật được nêu trong hồ sơ [1].
Bãi Làng: dấu vết cư trú và trao đổi
Bãi Làng nằm trong khu dân cư thôn Bãi Làng, cách bờ biển khoảng 100 m và cách Bãi Ông khoảng 1,5 km [2]. Các đợt thám sát năm 1997 và 1998 thu được hiện vật Champa được định niên đại thế kỷ VII–X; năm 1999, nhóm khảo cổ mở rộng hố thám sát thành hố khai quật [2].
Hồ sơ đặt các phát hiện tại Bãi Làng trong bối cảnh Cù Lao Chàm là nơi thương thuyền ghé lấy nước, lương thực và tránh bão theo thư tịch được bài dẫn lại [2]. Khảo sát cũng ghi nhận các dấu tích đá xếp ngăn dòng suối và giếng có cấu trúc được mô tả là giống giếng Chăm [2].
Các hố thám sát ở Bãi Làng có tầng văn hóa và tình trạng bảo tồn khác nhau; một số nơi bị xáo trộn bởi hoạt động cư trú hiện đại và xói mòn [2]. Vì vậy, hiện vật không thể được hiểu tách khỏi vị trí và địa tầng phát hiện [2].
Hai hồ sơ này bổ sung cho các bài về di chỉ Hậu Xá, khảo cổ học ở Hội An và tàu đắm Cù Lao Chàm. Để định vị hành chính hiện nay, xem bài về hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải [1][2].
Tra cứu liên quan
- Khảo cổ Hội An: tổng quan khảo cổ học, Hậu Xá, tàu đắm Cù Lao Chàm
- Địa bàn: xã đảo Tân Hiệp, Cù Lao Chàm
- Lịch sử địa phương: căn cứ cách mạng Xóm Chiêu
Điều còn chưa rõ
- Niên đại và chức năng các tầng văn hóa cần được đối chiếu với báo cáo khai quật đầy đủ; bài này chỉ trình bày theo hồ sơ của từng địa điểm [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thư tịch cổ được bài Bãi Làng viện dẫn không được định danh chi tiết trong phần nguồn đã tải [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di tích khảo cổ học Bãi Ông”, 23/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-tich-khao-co-hoc-bai-ong-114.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di tích Khảo cổ học Bãi Làng”, 28/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-tich-khao-co-hoc-bai-lang-116.html, truy cập 21/10/2026.
