Bàu Đà là xứ đất trên một cồn cát cao, được bao quanh bởi sông lạch ở tả ngạn hạ lưu Thu Bồn, cách Cửa Đại gần một kilômét [1]. Những đợt khảo sát trong thập niên 1990 ghi nhận nhiều gốm sứ và tiền đồng, cùng vật liệu kiến trúc từ các lớp đất khác nhau [1].
Cồn cát ở cửa sông
Nguồn mô tả Bàu Đà là bến sông gần cửa biển. Từ vị thế ấy, tác giả cho rằng nơi đây từng là điểm dừng và trao đổi hàng hóa, sản vật của thuyền buôn trong và ngoài nước qua nhiều thế kỷ Champa và Đại Việt. Số lượng gốm sứ và tiền đồng được xem là bằng chứng cho nhận định này [1].
Hồ sơ cũng ghi làng Việt Võng Nhi đã hình thành ở khu vực từ cuối thế kỷ XV [1]. Trong thập niên 1990, các nhà khảo cổ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Bảo tàng Quảng Nam – Đà Nẵng và Ban Quản lý Di tích Hội An nhiều lần phối hợp khảo sát, thăm dò [1].
Hai hố thăm dò năm 1993
Tháng 10/1993, nhóm nghiên cứu mở hai hố tại một gò đất cách Lăng Bà khoảng 200 m về phía đông nam. Hố thứ nhất rộng 2 x 3 m, đào theo hướng đông – tây. Lớp đất từ mặt xuống 20 cm có màu đỏ do lẫn bột gạch ngói phân hủy. Hiện vật chủ yếu gồm mảnh gạch, ngói Chăm và gốm sứ Trung Quốc, Ả Rập, Đại Việt được nguồn đặt trong thời kỳ Champa, trước thế kỷ XV [1].
Ở hố thứ nhất, lớp đất sâu 20 – 40 cm chuyển dần sang màu trắng đục; hiện vật cùng loại giảm số lượng và dừng ở lớp đất cái khoảng 40 cm [1]. Hố thứ hai rộng 2 x 2 m, cách hố đầu 15 m về phía đông nam. Tại đây, ngoài gốm sứ Trung Quốc, Chăm và Đại Việt, hồ sơ ghi nhận một số mảnh gốm Sơ kỳ Kim khí [1].
Dấu vết của một địa điểm giao thương
Các lớp khảo sát cho thấy tập hợp hiện vật đa dạng về xuất xứ và niên đại theo nhận định của nhóm nghiên cứu. Gạch, ngói Chăm, gốm sứ Trung Quốc, Ả Rập và Đại Việt xuất hiện cùng khu vực, bên cạnh tiền đồng được nguồn nhắc đến trong mô tả chung [1]. Điều này tạo cơ sở để bài khảo cổ diễn giải Bàu Đà như điểm dừng, trao đổi hàng hóa ven sông – cửa biển [1].
Tuy nhiên, phần tư liệu được đăng không cung cấp số lượng thống kê từng loại tiền, đồ gốm hay nguồn gốc cụ thể của mọi hiện vật. Vì vậy, mức độ và thời gian hoạt động giao thương không thể xác định chi tiết hơn từ hồ sơ này [1].
Tra cứu liên quan
- Khảo cổ Hội An: di chỉ Trảng Sỏi, di chỉ Đồng Nà, các di chỉ khảo cổ trong phố cổ Hội An
- Địa giới: phường Hội An Đông
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn chỉ mô tả một phần chi tiết hố đào, không kèm danh mục đầy đủ hiện vật và niên đại của từng lớp [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Vai trò và thời gian hoạt động của Bàu Đà trong mạng lưới trao đổi hàng hóa chưa được lượng hóa trong tư liệu đã đăng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ Bàu Đà”, 23/08/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-bau-da-111.html, truy cập 21/10/2026.