Các cuộc khai quật và thám sát trong khu phố cổ Hội An cho thấy những lớp cư trú và kiến trúc nằm dưới nền nhà, sân đình và đường phố hiện nay [1][2][3][4][5][6]. Sáu hồ sơ dưới đây ghi nhận những địa điểm khảo cổ riêng biệt, với niên đại và loại hiện vật khác nhau.
Di chỉ Chùa Cầu
Địa điểm khảo cổ nằm sát phía đông Chùa Cầu, tại khu An Thắng, phường Minh An cũ. Khai quật tháng 8/2006 trên diện tích 5,8 m² tìm được dấu tích kiến trúc gỗ, cống gạch và đường lát đá. Ở độ sâu khoảng hai mét có tầng cư trú được hồ sơ định niên đại đầu thế kỷ XVII [1]. Tổng số hiện vật ghi nhận là 5.237 tiêu bản, phần lớn mảnh sành và sứ, cùng 11 đồng tiền và một vật được nguồn đặt dấu hỏi là quả cân [1].
Di chỉ nhà số 85 đường Trần Phú
Địa điểm cách Chùa Cầu khoảng 300 m về phía đông, được khai quật tháng 9/1993 trên diện tích khoảng 8 m². Hố đào cho thấy ba lớp kiến trúc: nền nhà phía sau căn nhà số 85 hiện tại, sân lát đá có nhà cầu, và các nền gạch bên dưới [2]. Gốm ở hai lớp kiến trúc dưới được định niên đại cuối thế kỷ XVIII; lớp trên được gắn với cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX qua tư liệu kê khai nhà khoảng năm 1811 [2]. Hồ sơ không tìm thấy dấu cư trú thế kỷ XVI – XVII tại điểm này [2].
Di chỉ nhà số 16 Nguyễn Thị Minh Khai
Di chỉ nằm tại nhà thờ tộc Tăng, khối Hoài Phô, phường Cẩm Phô cũ; khai quật tháng 8/2006 trên diện tích 6 m² [3]. Tầng đất mặt đến độ sâu một mét bị xáo trộn; bên dưới là lớp phù sa pha sét có than tro. Hiện vật gồm 5.030 mảnh sành, 2.532 mảnh sứ và ba đồng tiền. Phần lớn sứ được xác định là đồ Hizen Nhật Bản nửa cuối thế kỷ XVII; hồ sơ cũng ghi gốm sứ Trung Quốc và gốm sành Việt Nam từ thế kỷ XVII – XIX [3]. Bếp lò và dấu tích kiến trúc gạch góp phần để tác giả nhận định đây là địa điểm cư trú giữa thế kỷ XVII [3].
Di chỉ Hội quán Triều Châu
Ở phía bắc đường Nguyễn Duy Hiệu, bốn hố thám sát được mở tháng 7/1989. Tầng văn hóa dày 1,6 – 1,9 m. Hiện vật gồm gốm sứ Đại Việt, Trung Quốc, Nhật Bản, gốm sành, gạch ngói và tiền đồng; khung niên đại các nhóm được hồ sơ nêu từ thế kỷ XV đến XX [4]. Tác giả cho rằng địa điểm có cư dân sinh sống liên tục từ lâu đời đến hiện nay [4].
Di chỉ Đình Cẩm Phô
Địa điểm cách Chùa Cầu khoảng 200 m về phía tây. Ba lần thám sát diễn ra trong năm 1994 và 1995, lần lượt trên sân đình, khu vực rãnh nước và phía trước đình. Các hố phát hiện gốm sứ Hizen, gốm Trung Quốc và gốm sành Việt Nam thuộc thế kỷ XVI – XVII [5]. Hồ sơ nhận định khu vực có cư dân từ cuối thế kỷ XVI và đông đúc hơn vào thế kỷ XVII [5].
Di chỉ trường Trần Quý Cáp
Địa điểm phía sau Hội quán Triều Châu, tại khối An Thọ, phường Sơn Phong cũ, được khai quật tháng 8/2006 trên diện tích 8 m². Tổng số hiện vật là 5.990 tiêu bản, gồm mảnh sành, mảnh sứ và một đồng tiền. Đồ gốm sứ chủ yếu từ Trung Quốc, cùng một số hiện vật Việt Nam và Hizen Nhật Bản; hồ sơ định khung niên đại thế kỷ XVIII – XX [6].
Tra cứu liên quan
- Di tích trong cụm: di chỉ ruộng Đồng Cao, mộ táng Xuân Lâm, di chỉ Trảng Sỏi
- Không gian đô thị: nhà phố ở Hội An, phường Hội An
Điều còn chưa rõ
- Các bài nguồn là những hồ sơ ngắn, không cùng mức độ chi tiết; chưa có đối chiếu chung về phương pháp khai quật và cách phân kỳ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Một số tọa độ trong bản đăng có dấu hiệu lỗi định dạng; bài này không sử dụng các tọa độ đó [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ Chùa Cầu”, 31/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-chua-cau-103.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ nhà số 85 – đường Trần Phú”, 11/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-nha-so-85-duong-tran-phu-57.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ nhà số 16 Nguyễn Thị Minh Khai”, 31/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-nha-so-16-nguyen-thi-minh-khai-104.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ Hội Quán Triều Châu”, 11/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-hoi-quan-trieu-chau-56.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ Đình Cẩm Phô”, 11/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-dinh-cam-pho-54.html, truy cập 21/10/2026.
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Di chỉ trường PTTH Trần Quý Cáp”, 31/10/2012, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Di-tich-khao-co/di-chi-truong-ptth-tran-quy-cap-105.html, truy cập 21/10/2026.