Hòn Tàu là căn cứ của Đặc khu ủy Quảng Đà trong những năm cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ. Hai bài báo ghi thời gian sử dụng căn cứ không giống nhau: một bài tính từ 1967, bài kia ghi 1968 – 1975 [1][2].
Hòn Tàu được chọn làm căn cứ
Hòn Tàu là dãy núi giáp các huyện Duy Xuyên, Nông Sơn và Quế Sơn theo địa giới cũ. Báo Sài Gòn Giải Phóng mô tả nơi đây có nhiều dãy núi hiểm trở và hang đá; vị trí đó khiến Đặc khu ủy Quảng Đà chọn Hòn Tàu làm căn cứ trong tám năm cuối chiến tranh [1]. Báo Văn hóa xác định khu căn cứ nằm trên địa bàn xã Quế Hiệp cũ và xã Duy Sơn cũ [2].
Theo bảng quy đổi đơn vị hành chính, Duy Sơn cũ thuộc xã Duy Xuyên hiện nay, còn Quế Hiệp cũ thuộc xã Quế Sơn Trung. Các tên huyện Duy Xuyên, Nông Sơn, Quế Sơn trong mô tả địa lý là địa giới cũ trước tháng 7/2025. Bài báo không cung cấp ranh giới chính xác của khu di tích trong từng xã hiện nay [1][2].
Vai trò của căn cứ trong kháng chiến
Tại Hòn Tàu, cơ quan Đặc khu ủy, Mặt trận 4 và các cơ quan chuyên môn trực thuộc hoạt động để chỉ đạo phong trào cách mạng, theo lời kể của ông Trần Thận, nguyên Bí thư Đặc khu ủy Quảng Đà, được Báo Sài Gòn Giải Phóng dẫn lại [1]. Báo Văn hóa cũng cho biết căn cứ là nơi đứng chân của các cơ quan, đơn vị thuộc Quân khu 5 [2].
Cơ quan này tổ chức nhiều cuộc họp và hội nghị quan trọng. Các bài báo mô tả đây là nơi bàn chủ trương và lãnh đạo phong trào đấu tranh ở địa bàn Quảng Đà [1][2].
Trong năm 1968, Đặc khu ủy chủ trương chuẩn bị lực lượng cho tổng công kích, tổng khởi nghĩa Xuân Mậu Thân, theo bài báo năm 2017 [1]. Báo Văn hóa cho biết từ căn cứ Hòn Tàu, Đặc khu ủy chỉ đạo kế hoạch giải phóng Đà Nẵng trong cuộc tiến công mùa xuân năm 1975 [2]. Bài báo của Sài Gòn Giải Phóng nhắc việc phối hợp với các cánh quân chủ lực giải phóng các huyện phía tây Quảng Nam, tạo thế tiến tới chiến dịch giải phóng Đà Nẵng ngày 29/3/1975 [1]. Có thể đọc thêm về các chiến dịch ở Thượng Đức và mốc kết thúc chiến dịch tại ngày giải phóng Đà Nẵng.
Di tích được bảo tồn
Di tích Hòn Tàu được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2012 [1][2]. Năm 2015, chính quyền tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng thống nhất triển khai dự án trùng tu, bảo tồn và phục dựng khu di tích [2]. Bài báo của Báo Văn hóa ghi dự án bắt đầu xây dựng vào cuối năm 2015, tổng mức đầu tư hơn 30 tỷ đồng; các hạng mục gồm nhà bia, nhà đón tiếp và trưng bày, đường kết nối, cùng việc phục dựng nơi ở và làm việc của lãnh đạo Đặc khu ủy [2].
Báo Sài Gòn Giải Phóng nêu tổng kinh phí làm đường từ đường ĐH8 vào khu di tích là 29 tỷ đồng và thành phố Đà Nẵng hỗ trợ 8 tỷ đồng cho nhà trưng bày, đón tiếp cùng đường nội bộ [1]. Hai con số nói về các hạng mục và phạm vi đầu tư được mô tả khác nhau; nguồn hiện có không giải thích cách tính giữa khoản 29 tỷ và tổng mức đầu tư hơn 30 tỷ [1][2].
Nhà bia được khánh thành ngày 20/10/2017, là một trong các hạng mục của dự án bảo tồn [2]. Khu di tích khi đó cơ bản hoàn thành để hướng tới kỷ niệm 50 năm thành lập Đặc khu ủy, thành lập vào tháng 10/1967 [1]. Có thể đặt địa điểm này trong mạng lưới các căn cứ kháng chiến ở phía tây thành phố, như căn cứ Huyện ủy Hòa Vang và Khu ủy Khu V ở Sông Trà.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hiện nay: xã Duy Xuyên, xã Quế Sơn Trung.
- Căn cứ kháng chiến: căn cứ Huyện ủy Hòa Vang, Khu ủy Khu V ở Sông Trà, chiến thắng Thượng Đức.
Điều còn chưa rõ
- Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi căn cứ được sử dụng từ 1967 đến 1975; Báo Văn hóa ghi giai đoạn 1968 – 1975. Chưa rõ hai cách ghi tính mốc bắt đầu theo tiêu chí nào [CẦN KIỂM CHỨNG] [1][2].
- Báo Sài Gòn Giải Phóng nêu kinh phí đường vào là 29 tỷ đồng, trong khi Báo Văn hóa ghi tổng mức đầu tư dự án hơn 30 tỷ đồng. Phạm vi và cách cộng các khoản chưa được giải thích [CẦN KIỂM CHỨNG] [1][2].
- Nguồn mô tả căn cứ trải trên hai xã cũ nhưng không xác định ranh giới khu di tích theo xã hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG] [1][2].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “Khánh thành Khu di tích Đặc Khu ủy Quảng Đà”, 20/10/2017, https://www.sggp.org.vn/khanh-thanh-khu-di-tich-dac-khu-uy-quang-da-post453752.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Văn hóa, “Quảng Nam: Khánh thành Nhà Bia di tích Đặc khu ủy Quảng Đà”, 20/10/2017, https://baovanhoa.vn/van-hoa/quang-nam-khanh-thanh-nha-bia-di-tich-dac-khu-uy-quang-da-30777.html, truy cập 23/10/2026.