Người Pháp gọi Nguyễn Văn Trương là một trong “Ngũ hổ tướng Gia Định” – những danh tướng thủy quân làm nên chiến thắng của Nguyễn Ánh [1]. Mộ ông ở Huế từng hoang phế gần một thế kỷ, đến khoảng 2018 – 2019 mới được con cháu ở Quảng Nam tình cờ phát hiện ra mộ thật và kết nối với hậu duệ tại Huế [1].
Công thần Vọng Các
Nguyễn Văn Trương (1741 – 1810) người xã An Lý, huyện Lễ Dương, tỉnh Quảng Nam [1]. Ông được Nguyễn Vương tin yêu, cầm quân đánh đông dẹp bắc, chủ yếu là thủy chiến, trải qua hàng trăm trận lớn nhỏ [1]. Trong số các trận đó có những trận then chốt như trận Thị Nại và trận lũy Trấn Ninh trên sông Nhật Lệ – những trận đánh được xem là bản lề để mở ra cánh cửa chiến thắng của quân Nguyễn Ánh [1].
Đất nước thanh bình, năm Quý Hợi (1803), ông dâng sớ xin cáo lão hồi hưu [1]. Vua Gia Long tiếc tài xuống chiếu không chuẩn y, đi đâu cũng cho ông theo bên cạnh, lại giao thêm nhiều trọng trách [1].
Năm Gia Long thứ 9 (1810), ông bị bệnh mất. Mộ táng trên ngọn đồi ở thôn Tứ Tây thuộc làng An Cựu (nay thuộc phường An Tây, thành phố Huế) [1]. Mùa đông tháng Một năm Ất Hợi (1815), ông được thờ vào miếu Trung Hưng công thần [1].
Đến tháng Hai năm Đinh Sửu (1817), vua sai lập danh sách “công thần Vọng Các” – những người từng theo phò Nguyễn Ánh sang lánh nạn ở Bangkok. Nguyễn Văn Trương tuy không có công cầm cương ngựa đi theo, nhưng vẫn được liệt vào số công thần Vọng Các “để cho vẻ vang” [1].
Các danh hiệu truy tặng
Năm Minh Mạng thứ 5 (1824), triều đình cấp ruộng cúng và cho phụ thờ vào Thế Miếu [1]. Năm thứ 12 (1831), ông được truy tặng Tá Vận công thần, Đặc Tiến Tráng Vũ Đại tướng quân, Trung Quân Đô thống phủ chưởng phủ sự, Thái bảo, đổi tên thụy là Chiêu Vũ và phong Đoan Hùng Quận công [1]. Năm thứ 16 (1835), lại cho phụ thờ vào Võ Miếu [1].
Ông có ba con trai, trong đó hai người theo binh nghiệp [1]. Con trai út là Ngoạn kết hôn với Bình Thái công chúa Nguyễn Phúc Ngọc Châu (1782 – 1847, con gái đầu của vua Gia Long) và từng làm đến khâm sai thống chế lĩnh ấn trấn Thanh Hoa [1]. Cháu chắt của ông hầu hết đều đi theo đường binh nghiệp, làm quan tới chức Cai cơ, Quản cơ, có người được làm phò mã [1].
Mộ bị lãng quên và được tìm lại
Trải qua biến cố lịch sử, thân thế và sự nghiệp của danh tướng gốc Quảng hầu như rơi vào quên lãng. Đến năm Kỷ Mùi, Khải Định thứ 4 (1919), nhân dịp lễ Hưng Quốc Khánh Niệm, vua vào lễ ở Thế Miếu rồi sai người đến thăm hỏi các công thần cũ – mới biết ngôi nhà thờ của Nguyễn Văn Trương không ai trông nom và hoang phế [1].
Vua liền cấp ruộng, cho người cháu nối là Nguyễn Văn Vị – lúc ấy mới 12 tuổi – nhận lãnh và tập tước Đoan Hùng nam [1]. Tiến sĩ Phạm Liệu, thay mặt Hội đồng châu Quảng Nam, đứng ra quyên góp tiền từ con em Quảng Nam làm quan ở Huế để dựng lại ngôi từ đường, đặt 2 tấm bia công đức bên ngoài nhà thờ và đích thân viết bài văn bia dựng trên mộ [1].
Triều Nguyễn cáo chung, ngôi nhà thờ theo thời gian mà hư hỏng. Năm 1995, sau gần 100 năm, con cháu trùng tu bằng vật liệu hiện đại [1]. Những tấm bia và bức hoành phi cùng câu đối từ năm Khải Định thứ 4 vẫn còn đó, bức hoành phi đề 5 đại tự “Đoan Hùng Quận công từ” (Nhà thờ Đoan Hùng Quận công) [1].
Khoảng 2018 – 2019, tình cờ một số người phát hiện ngôi mộ đổ nát tại Huế, đọc tấm bia mới biết đây là mộ của vị công thần khai quốc triều Nguyễn [1]. Nhờ đó, con cháu từ Quảng Nam đã tìm ra mộ thật và kết nối với hậu duệ đang ở Huế [1].
Tra cứu liên quan
- Quê hương: xã Đồng Dương
- Bảng tra địa chỉ cũ – mới: bảng tra phường xã Đà Nẵng
- Nhân vật cùng thời: Võ Chí Công
Điều còn chưa rõ
- Quê quán: nguồn ghi “xã An Lý, huyện Lễ Dương” – đây là địa danh hành chính thời Nguyễn. Bài báo cũng nhắc “làng An Lý, xã Bình Định, huyện Thăng Bình” là chánh quán hiện nay, tức đã xác định được địa danh thời cận đại nhưng chưa tra được đơn vị hành chính cụ thể sau 7/2025 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên, số lượng trận đánh cụ thể của Nguyễn Văn Trương: nguồn chỉ nhắc hai trận Thị Nại và Trấn Ninh, không liệt kê đầy đủ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, Lê Minh Khiêm, “Danh tướng người Quảng Nam và di tích ở Huế”, 6/10/2024, https://baodanang.vn/danh-tuong-nguoi-quang-nam-va-di-tich-o-hue-3142302.html, truy cập 23/10/2026.