Một bức phù điêu có thể thuộc văn hóa Champa đã xuất lộ trong đồn Chơn Sảng, với niên đại được nhận định sơ bộ sớm hơn nhiều so với công trình thời Nguyễn [1]. Phát hiện ấy nằm trong đợt khai quật năm 2026 tại hai di tích Nam Chơn và Chơn Sảng, thuộc phường Hải Vân [1][2].
Hai chức năng trên cùng tuyến đường
Theo kết quả sơ bộ được Báo Văn Hóa dẫn lại, Nam Chơn vừa làm dịch trạm, phục vụ thông tin và giao thông, vừa có khả năng phòng thủ [1]. Chơn Sảng thiên về chức năng quân sự, kiểm soát đường thiên lý lên Hải Vân quan và không gian vịnh Hàn [1].
Đợt khai quật do Ban Quản lý Di tích và Danh thắng thành phố phối hợp Viện Khảo cổ học thực hiện [1][2]. Bài tháng 8 ghi thời gian khai quật khẩn cấp kéo dài 45 ngày [1]. Những kết luận về quy mô và chức năng trong hai bài vẫn được giới thiệu là nhận xét bước đầu [1][2].
Thành, hào và các lớp kè đá
Tại Nam Chơn, phần nền móng còn khá rõ, nhưng phía đông nam đã bị phá hủy [1]. Các hố khai quật phát hiện bờ kè, tường thành, hệ thống kè nhiều cấp, nền kiến trúc trung tâm lát gạch và chân tảng kê cột [1]. Theo nhóm nghiên cứu được báo dẫn, có thể nhận diện ba thành phần: tường thành, hào và bờ thành ngoài [1][2].
Ở Chơn Sảng, bờ kè tây nam cùng các vị trí được nhận định là trạm gác ở góc tây, góc nam hướng về đường thiên lý [1][2]. Bài tháng 8 nêu kỹ thuật xếp đá không dùng vữa, tận dụng đá núi Hải Vân tại chỗ [1].
Hiện vật có nhiều niên đại
Nhóm 904 hiện vật tại Nam Chơn được xác định trong khoảng từ thời Trần đến thời Nguyễn, gồm gốm, sành và vật liệu đất nung [1][2]. Vì thế, niên đại sớm của một hiện vật không tự động là niên đại xây trạm.
Tại Chơn Sảng, phù điêu sa thạch thể hiện một vị thần ngồi trong tư thế thiền được tìm thấy ở lớp đào thứ hai của hố H2 [1]. Bài tháng 8 cho rằng hiện vật có thể thuộc văn hóa Champa, khoảng trước thế kỷ IX [1]. Cách định danh và niên đại này còn là nhận định sơ bộ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Bảo vệ dấu tích trước khi mở rộng nghiên cứu
Bài tháng 9/2026 cho biết thành phố thống nhất bảo vệ nguyên trạng phần đã phát lộ và tiếp tục chuẩn bị phương án nghiên cứu, khai quật [2]. Việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng được giao thực hiện trong tháng 9, còn phương án nghiên cứu tiếp theo dự kiến trình trong tháng 10/2026 [2]. Đây là nhiệm vụ được giao, chưa phải xác nhận các thủ tục đã hoàn tất.
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: hệ thống trạm dịch Quảng Nam thời Nguyễn.
- Tuyến Hải Vân: đèo Hải Vân, con đường qua đèo Hải Vân.
- Bối cảnh phòng thủ: Thành Điện Hải, Đà Nẵng 1858 – 1860.
Điều còn chưa rõ
- Định danh vị thần, niên đại và hoàn cảnh hiện vật Champa xuất hiện tại Chơn Sảng cần nghiên cứu tiếp [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Chưa có quyết định xếp hạng hoặc kết quả phê duyệt phương án khai quật sau bản tin tháng 9/2026 trong tập nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “Giải mã tuyến phòng thủ Đà Nẵng dưới chân đèo Hải Vân”, 5/8/2026, https://baovanhoa.vn/van-hoa/giai-ma-tuyen-phong-thu-da-nang-duoi-chan-deo-hai-van-253540.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Văn Hóa, “Dấu tích phòng thủ xưa trên đường thiên lý”, 16/9/2026, https://baovanhoa.vn/van-hoa/dau-tich-phong-thu-xua-tren-duong-thien-ly-265957.html, truy cập 23/10/2026.
