Trên đỉnh đèo Hải Vân, ở độ cao gần 500 m, có một cửa ải bằng gạch đá mang sáu chữ “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”: cửa ải hùng vĩ nhất thiên hạ [4]. Cửa ải ấy tròn 200 năm tuổi vào năm 2026, và con đèo dưới chân nó là một trong những quãng hiểm trở nhất trên đường thiên lý Bắc – Nam.
Cái tên nói lên tất cả
“Hải” là biển, “vân” là mây. Con đèo vắt qua một nhánh núi đâm thẳng ra biển, nên người đi đèo thường có biển ở một bên và mây ở ngang tầm mắt.
Các nguồn ghi chiều dài đèo khoảng 20 đến 21 km [1][4]. Đỉnh đèo ở độ cao khoảng 496 m so với mực nước biển [4].
Hải Vân Quan
Hải Vân Quan được xây vào năm Minh Mạng thứ 7, tức năm 1826, trên đỉnh đèo [1]. Đây là cửa ải kiểm soát đường bộ qua đèo, giữa kinh đô Huế và xứ Quảng.
Hải Vân Quan đã được công nhận là di tích quốc gia [1] và nằm trên ranh giới hai địa phương. Cuối năm 2021, Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng thống nhất cùng chi 42 tỉ đồng để trùng tu [2]. Sau hơn hai năm đóng cửa, Hải Vân Quan mở cửa đón khách miễn phí từ ngày 1/8/2024 [2].
Con đường dưới lòng núi
Ngày 5/6/2005, hầm đường bộ Hải Vân dài 6,28 km chính thức thông xe [3]. Xe tải, xe khách đường dài chuyển xuống hầm, và con đèo phía trên dần trở thành đường của người đi ngắm cảnh.
Hầm thứ hai chạy song song được khởi công năm 2017 và đưa vào khai thác sau đó [3].
Điều còn chưa rõ
Ai đặt danh xưng “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”? Báo Pháp Luật Việt Nam viết đây là lời đề từ của vua Lê Thánh Tông, về sau được các vua Nguyễn cho khắc lên cửa ải [4]; một số bài khác ghi thêm mốc năm 1470. Những nguồn còn lại chỉ nói con đèo “được mệnh danh” như vậy mà không nêu tác giả [1]. Bài này chưa tìm được tư liệu gốc để kết luận.
Ít người biết
- Hải Vân Quan được xây năm 1826, nên năm 2026 là tròn 200 năm [1].
- Hải Vân Quan từng đóng cửa hơn hai năm để trùng tu, đến 1/8/2024 mới mở lại [2].
- Dưới chân đèo hiện có hai ống hầm đường bộ chạy song song [3].
Đến tận nơi
Đường đèo nhiều cua gắt và hay có sương; đi xe máy cần phanh tốt và nên tránh lúc trời mù. Từ đỉnh đèo nhìn về phía nam, bạn thấy vịnh Đà Nẵng và bán đảo Sơn Trà ở bên kia vịnh.
Về ranh giới hành chính mới của thành phố, xem Đà Nẵng sau sáp nhập.
Nguồn tham khảo
- Báo Hải Dương, “Đèo Hải Vân – Thiên hạ đệ nhất hùng quan”, đăng lại trên Báo Lào Cai, https://baolaocai.vn/deo-hai-van-thien-ha-de-nhat-hung-quan-post368629.html, truy cập 10/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Hải Vân Quan sẽ mở cửa tham quan miễn phí vào ngày 1-8 sau 2 năm đóng cửa trùng tu”, 29/7/2024, https://tuoitre.vn/hai-van-quan-se-mo-cua-tham-quan-mien-phi-vao-ngay-1-8-sau-2-nam-dong-cua-trung-tu-2024072909023368.htm, truy cập 10/10/2026.
- Structurae, “Hai Van Pass Tunnel”, https://structurae.net/en/structures/hai-van-pass-tunnel, truy cập 10/10/2026.
- Pháp Luật Việt Nam, “Dặm đường đất Việt qua Hải Vân quan”, 29/4/2011, https://baophapluat.vn/dam-duong-dat-viet-qua-hai-van-quan-post162722.html, truy cập 10/10/2026.
