Động Tàng Chơn là một hang động nằm trên ngọn Thủy Sơn, thuộc quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn, nay thuộc phường Ngũ Hành Sơn (trước 7/2025: phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn), thành phố Đà Nẵng [1]. Nơi đây cùng với động Huyền Không là những hang động lưu giữ dấu tích tín ngưỡng của người Chăm thời xưa [1]. Động cũng là một trong những vị trí trên ngọn Thủy Sơn phân bố hệ thống ma nhai Ngũ Hành Sơn ghi danh Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương [2].
Dấu tích tín ngưỡng Champa
Theo bài báo của tác giả Vũ Hoài An trên Báo Đà Nẵng, người Chăm xưa từng tận dụng các hang động tự nhiên trên núi đá vôi ở Ngũ Hành Sơn làm nơi thờ cúng thần thánh theo tôn giáo chịu ảnh hưởng Ấn Độ [1]. Bác sĩ Albert Sallet nhận định người Chăm dùng những ngóc ngách, xó hốc trong hang động để phục vụ đời sống tôn giáo [1].
Tại động Tàng Chơn, dấu tích trung tâm là hệ thống nơi thờ linga – yoni của Ấn Độ giáo [1]. Hai bên lối bước vào nơi thờ này có đặt hai bệ đá chạm, còn gọi là lan can đá [1]. Nhà khảo cổ học Henri Parmentier từng khảo sát và mô tả cụ thể về nhóm hiện vật này: đó là một dạng lan can đá chạm gồm hai nhóm đá tạo thành bậc thang hẹp; hai nhóm đá phía dưới tạo bệ nền có đường gờ, trước chân bệ chạm phù điêu hình cung nhọn kiểu ngọn lửa [1]. Hai khám đá tại đây tạc hình hai chiến binh hoặc hộ pháp ở tư thế chuẩn bị chiến đấu, tay trái vung quả chùy, tay phải cầm gươm, quấn khăn phục sức rắc rối, đội mũ hình chóp và đeo khuyên tai lớn cùng kiềng cổ [1].
Ngoài ra, các bệ đá chạm khắc hình tượng các vị thần, vũ nữ Apsara hay hình tượng sư tử cũng từng được tìm thấy hoặc hiện diện tại động Tàng Chơn và động Huyền Không, phản ánh nghệ thuật tạo hình gắn với hệ thống thần thoại Ấn Độ giáo của cư dân Champa [1].
Văn khắc ma nhai trên vách đá
Bên cạnh dấu tích thời Champa, vách đá động Tàng Chơn còn là nơi lưu lại các bản khắc ma nhai bằng chữ Hán và chữ Nôm [2]. Theo Báo Đà Nẵng, danh thắng Ngũ Hành Sơn có 79 văn bản ma nhai được cơ quan chức năng thống kê, phân bố trên ngọn Thủy Sơn tại các động Hoa Nghiêm, Huyền Không, Tàng Chơn, Vân Thông và Linh Nham [2]. Đến nay có 52 bản còn đọc được, số còn lại bị hư hại do thời tiết, chiến tranh hoặc tác động quét sơn, tô xi măng [2].
Các văn bản ma nhai tại khu vực này có niên đại kéo dài từ nửa đầu thế kỷ 17 đến thế kỷ 20, do các vị vua, quan triều Nguyễn, giới trí thức và các bậc cao tăng để lại, trong đó có ngự bút của vua Minh Mạng [2]. Vào cuối năm 2022 (tháng 11/2022 tại Hàn Quốc), hệ thống ma nhai này đã được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương [2].
Tra cứu liên quan
- Hang động trên cùng ngọn Thủy Sơn: các hang động Thủy Sơn, động Huyền Không
- Di tích lân cận: chùa Linh Ứng Non Nước, danh thắng Ngũ Hành Sơn
- Hành chính: phường Ngũ Hành Sơn
- Văn khắc và hiện vật Champa: ma nhai Ngũ Hành Sơn, Bảo tàng Điêu khắc Chăm
Điều còn chưa rõ
- Số lượng chính xác các bản ma nhai riêng trong động Tàng Chơn; bài báo năm 2024 chỉ nêu tổng số 79 bản trên toàn ngọn Thủy Sơn mà không bóc tách từng hang động [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng bảo tồn và vị trí cụ thể của từng bệ đá, phù điêu Apsara hay bệ thờ Champa hiện còn đặt trong động hay đã được chuyển về bảo tàng [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Trầm tích Champa xưa”, 17/05/2026, https://baodanang.vn/tram-tich-champa-xua-3336904.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Ngọn núi chứa… ký ức thế giới”, 15/10/2024, https://baodanang.vn/ngon-nui-chua-ky-uc-the-gioi-3142761.html, truy cập 23/10/2026.
