Đình làng Xuân Thiều tọa lạc tại tổ 39 thuộc phường Hải Vân (trước 7/2025: phường Hòa Hiệp Nam, quận Liên Chiểu) [1][2]. Ngôi đình được xây dựng vào năm Ất Dậu 1825 dưới thời vua Minh Mạng [1][2]. Công trình này từng trải qua nhiều lần trùng tu và được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố vào năm 2018 [2].
Lịch sử khởi dựng và các đợt trùng tu
Theo các bài báo, đình làng Xuân Thiều được xây dựng từ năm Ất Dậu 1825 dưới triều vua Minh Mạng [1][2]. Trên xà cò (đòn đông hạ) của đình có khắc hàng chữ Nho: “Minh Mạng Ất Dậu niên tiền nhơn cấu tạo, Chí Tự Đức Đinh Sửu niên tiền nhơn tái tạo chí Khải Định Canh Thân quý hạ tái tạo” [1]. Dòng chữ này ghi nhận mốc khởi dựng năm 1825 và hai lần trùng tu vào năm Đinh Sửu thời Tự Đức cùng mùa hạ năm Canh Thân thời Khải Định [1].
Đến năm Tân Sửu 1961, đình trải qua một đợt trùng tu lớn [1][2]. Trong lần sửa chữa này, các cột gỗ được thay thế bằng cột bê tông, trong khi mái vẫn giữ ngói âm dương [1]. Bảng ghi công đức tại đình còn ghi nhận số tiền đóng góp của người dân trong đợt này từ mấy chục đồng đến hơn 4.000 đồng [2].
Khi dự án đường Nguyễn Tất Thành nối dài triển khai, nền đường cao hơn sân đình hơn 1 m, có phương án mở đường dân sinh rộng 5 m cắt ngang bức bình phong khiến đình bị tháo dỡ một phần [2]. Lúc đó xuất hiện hai luồng ý kiến: di dời đình đến khu vực đường Nguyễn Bá Phát cách đó khoảng 700 m, hoặc giữ nguyên đình ở vị trí cũ [2]. Sau các cuộc họp bàn giữa ban quản lý đình, các họ tộc, người dân và chính quyền cùng ý kiến của kiến trúc sư, chính quyền thành phố quyết định giữ nguyên vị trí đình và không mở đường dân sinh qua cổng đình [2]. Năm 2019, thành phố chi 10 tỷ đồng để nâng đình lên 1,4 m bằng mặt đường, trùng tu lại hệ thống mái và cột [2]. Cùng năm đó, địa phương cũng sửa chữa đình Xuân Dương với kinh phí 4 tỷ đồng và chuẩn bị tu bổ các cụm di tích tại Nam Ô [2].
Quy mô kiến trúc và bài trí thờ tự
Ngôi đình gồm hai phần chính là tiền đường và hậu tẩm [1]. Tiền đường có chiều rộng 12,4 m, chiều dài 9,6 m, đặt bốn bàn thờ chia đều ở hai bên [1]. Phía bên trái bố trí bàn thờ Tiền hiền và Tây khối; phía bên phải đặt bàn thờ Vu Hậu và Đông phối [1]. Phần hậu tẩm có chiều rộng 3 m, chiều dài 3,2 m, bên trong đặt bàn thờ chính và trước cửa hậu có bốn chữ Nho “Thiên Thu Trường Tại” [1].
Mái đình lợp ngói âm dương, trên đỉnh nóc đắp nổi hình lưỡng long chầu nguyệt [1][2]. Hai bên tả vu và hữu vu có hai bàn thờ, phía trên hai hương án là hai bức tranh đắp nổi hình rồng và hổ theo cách gọi “Tả Thanh Long hữu bạch hổ” [1]. Bên trong đình, phía trên các cánh cửa có các bức tranh tường vẽ cảnh sinh hoạt như trẻ cưỡi trâu thổi sáo hay đàn gà kiếm ăn [1].
Phía trước đình là khoảng sân rộng 29 m, dài 22,5 m lát bằng gạch thường [1]. Bức bình phong trước sân có mặt trước đắp nổi hình con hổ vàng, mặt sau đắp nổi hình con rồng với ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu [1].
Các sự kiện cách mạng gắn với ngôi đình
Năm 1858, khi tàu chiến Pháp tấn công Đà Nẵng, đình làng Xuân Thiều là nơi dân làng gom góp lương thực và thực phẩm tiếp tế cho quân sĩ triều đình Huế chiến đấu [1][2]. Sau khi cuộc khởi binh của Tôn Thất Thuyết tại Huế thất bại, một bộ phận quân lính triều đình rút chạy vào phía nam đã được dân làng và ngôi đình che chở, giúp đỡ để trở về quê nhà [1].
Trong phong trào Cách mạng tháng Tám năm 1945, đình là nơi thành lập chính quyền cách mạng thôn Xuân Thiều và là điểm bầu cử Quốc hội khóa đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa [1][2]. Nguồn tin cho biết toàn bộ 100% đại biểu Việt Minh tại đây đều trúng cử [1]. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình là nơi đóng quân của lực lượng bộ đội và du kích hoạt động trên tuyến quốc lộ 1, đồng thời là địa điểm hội họp nắm tình hình của Chi bộ Đảng địa phương [1].
Đến dịp Tết Mậu Thân 1968, đình trở thành điểm tập hợp các lực lượng đấu tranh chính trị của ba thôn Xuân Thiều, Trung Sơn và Quan Nam [1][2]. Từ ngôi đình, đoàn biểu tình mang cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng tiến vào vây đồn đóng ở rừng Xuân Thiều, chặn đầu xe quân sự ngăn càn quét [1]. Đợt xả súng của quân đối phương khiến bốn người hy sinh theo ghi nhận của bài báo [1]. Đến năm 1973, bộ đội tiếp tục về đóng tại đình trong đợt đấu tranh giữ đất [1]. Sau năm 1975, đình từng được dùng làm kho chứa thóc lúa của hợp tác xã trước khi bàn giao lại cho cư dân làm nơi hội họp và cúng tế [1].
Hằng năm, vào ngày 14 tháng 3, người dân làng Xuân Thiều cùng những người đi làm ăn xa tập trung về đình để tổ chức lễ hội đình làng nhằm nhớ về nguồn cội [1].
Tra cứu liên quan
- Cụm di tích Liên Chiểu cũ: đình Xuân Dương, làng Nam Ô
- Hành chính địa phương: phường Hải Vân, tra thêm tại bảng tra phường, xã mới và quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào
Điều còn chưa rõ
- Ngày tổ chức lễ hội đình làng vào 14 tháng 3 là tính theo ngày âm lịch hay dương lịch, nguồn chưa ghi rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác hợp tác xã trả lại ngôi đình cho người dân sau giai đoạn dùng làm kho chứa lúa chưa được các bài báo nêu cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tiến độ hoàn thành thực tế của dự án nâng cao nền đình và trùng tu 10 tỷ đồng khởi công năm 2019 chưa có nguồn cập nhật kết quả nghiệm thu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Đình Xuân Thiều: Giá trị văn hóa – lịch sử đáng quý.”, 10/10/2013, https://danang.gov.vn/vi/w/dinh-xuan-thieu-gia-tri-van-hoa-lich-su-dang-quy-i, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Thăng trầm đình làng Xuân Thiều”, 18/05/2019, https://baodanang.vn/thang-tram-dinh-lang-xuan-thieu-3231995.html, truy cập 23/10/2026.
