Di tích khảo cổ Triền Tranh nằm tại thung lũng Chiêm Sơn Tây, phát lộ trong quá trình thi công tuyến đường cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi [1]. Đợt khai quật khẩn cấp năm 2015 đã làm xuất lộ hệ thống tường bao cùng 8 dấu tích kiến trúc nhà cổ [1][2]. Nơi đây cung cấp lượng hiện vật gốm sứ phong phú thuộc nhiều nguồn gốc, có mối liên hệ mật thiết với các trung tâm Champa lân cận [1][2].
Phát lộ và đợt khai quật năm 2015
Di tích Triền Tranh được phát hiện khi cơ quan chức năng tiến hành giải phóng mặt bằng và thi công tuyến đường cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi [1]. Vị trí di chỉ nằm trên địa phận thôn Chiêm Sơn Tây (Báo Đà Nẵng ghi là thôn Chiêm Sơn), thuộc xã Duy Trinh cũ của huyện Duy Xuyên, nay là địa bàn xã Duy Xuyên [1][2].
Trước yêu cầu bảo tồn di sản nằm trên tuyến thi công công trình giao thông, Viện Khảo cổ học Việt Nam đã tiến hành mở đợt khai quật khảo cổ [1][2]. Cuộc khai quật được triển khai trên tổng diện tích 3.000 m², với 30 hố đào mở ở độ sâu dao động từ 0,2 đến 0,8 m [1][2]. Đến ngày 20/11/2015, công tác khai quật tại hiện trường được hoàn tất [1]. Sau khi kết thúc việc khai quật, các cơ quan chức năng tiến hành các thủ tục bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công đường cao tốc trong cuối tháng 11/2015 nhằm bảo đảm tiến độ đưa dự án vào khai thác năm 2017 [1][2].
Dấu tích kiến trúc và tổ hợp hiện vật
Qua 30 hố khai quật, các chuyên gia của Viện Khảo cổ học Việt Nam đã phát hiện 8 dấu tích kiến trúc nhà cùng hệ thống tường bao kiến trúc cổ nằm dưới lòng đất [1][2]. Đoàn khảo cổ đã thu gom được khối lượng lớn hiện vật, gồm nhiều loại vật liệu kiến trúc, đồ gốm, đồ sành và đất nung với các kiểu dáng khác nhau [1][2].
Đặc biệt, nhóm đồ gốm sứ thu thập tại di chỉ có nguồn gốc rất đa dạng [1]. Bên cạnh các sản phẩm gốm Champa bản địa, cuộc khai quật còn ghi nhận gốm sứ thời Lý – Trần của Đại Việt, gốm sứ Trung Quốc và đồ gốm sứ Islam [1]. Kết quả nghiên cứu ban đầu từ Viện Khảo cổ học Việt Nam xác định tầng văn hóa và các hiện vật tại Triền Tranh có khung niên đại kéo dài từ cuối thế kỷ IX và kết thúc vào khoảng cuối thế kỷ XII hoặc đầu thế kỷ XIII [1][2].
Mối liên hệ vùng và việc lưu giữ hiện vật
Theo các nhà nghiên cứu, di tích Triền Tranh nằm trong cụm di tích Champa phân bố tại thung lũng Chiêm Sơn Tây [1][2]. Vị trí này nằm trên trục không gian kết nối, có mối quan hệ mật thiết với các trung tâm tôn giáo và quyền lực lớn của Champa trong lưu vực sông Thu Bồn, bao gồm quần thể đền tháp Mỹ Sơn và kinh đô Simhapura tức Trà Kiệu [1][2]. Sự xuất hiện của gốm sứ Lý – Trần, Trung Quốc và Islam cho thấy đây từng là điểm giao lưu thương mại và văn hóa rộng mở trong giai đoạn thế kỷ IX đến thế kỷ XIII [1].
Sau đợt khai quật, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam đã xây dựng phương án tiếp nhận và quản lý các hiện vật khảo cổ [1][2]. Theo kế hoạch, toàn bộ hiện vật thu được tại Triền Tranh được chuyển giao về Bảo tàng Quảng Nam cùng Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh – Champa Duy Xuyên để bảo quản, phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu và tổ chức trưng bày cho công chúng [1][2].
Tra cứu liên quan
- Cụm di tích Champa lân cận: thánh địa Mỹ Sơn, kinh đô Trà Kiệu (Simhapura).
- Địa bàn hành chính: xã Duy Xuyên, danh xưng Duy Xuyên.
- Nơi lưu giữ hiện vật: Bảo tàng Quảng Nam.
Điều còn chưa rõ
- Tên thôn hành chính nơi di chỉ phát lộ: nguồn Vietnam+ ghi thôn Chiêm Sơn Tây, còn nguồn Báo Đà Nẵng ghi thôn Chiêm Sơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Báo cáo phân loại chi tiết và chức năng cụ thể của 8 dấu tích kiến trúc nhà cùng hệ thống tường bao sau nghiên cứu sơ bộ năm 2015 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng lưu giữ và trưng bày cụ thể của các hiện vật Triền Tranh tại Bảo tàng Quảng Nam và Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh – Champa Duy Xuyên [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Vietnam+, “Hoàn thành việc khai quật Di tích Triền Tranh, Quảng Nam”, 20/11/2015, https://www.vietnamplus.vn/hoan-thanh-viec-khai-quat-di-tich-trien-tranh-quang-nam-post356456.vnp, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Hoàn thành khai quật di tích Triền Tranh”, 24/11/2015, https://baodanang.vn/hoan-thanh-khai-quat-di-tich-trien-tranh-3028903.html, truy cập 23/10/2026.