Nghĩa trủng làng Tiên Châu, còn có tên gọi là Nghĩa trủng tự, là di tích tâm linh và lịch sử tại thôn Châu Khê thuộc làng Tiên Châu, nay thuộc xã Thăng Trường, thành phố Đà Nẵng [1][2]. Công trình được dân làng lập nên để làm nơi chôn cất và thờ phụng nghĩa sĩ cùng những người qua đời không nơi nương tựa [1]. Di tích đã được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cũ ban hành quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2023 [2].
Tên gọi và chức năng tín ngưỡng dân gian
Tại địa phương, ngoài tên gọi “Nghĩa trủng tự”, công trình còn được dân làng gọi bằng các tên quen thuộc khác như “Sở Nghĩa” hoặc “Chùa Nghĩa” [1]. Theo các bài viết trên Báo Đà Nẵng, nghĩa trủng là thiết chế văn hóa, tín ngưỡng dân gian đặc trưng gắn liền với lịch sử hình thành làng xã của cư dân xứ Quảng [1].
Mục đích khởi lập công trình là để dân làng có nơi chôn cất, cúng tế âm linh, cô hồn, cũng như thờ phụng những người vô gia cư, không người thân thích hương khói [1]. Đồng thời, đây cũng là nơi tưởng niệm và an táng những nghĩa sĩ, nghĩa dân [1].
Niên đại khởi dựng và đặc điểm kiến trúc
Về thời điểm xây dựng, theo tài liệu lưu giữ tại làng và lời kể của các vị cao niên, vào năm Quý Hợi 1923, các bậc hương chức cùng trưởng lão trong làng đã chọn địa danh mang tên động Cây Mâm tại thôn Châu Khê để dựng nên Sở Nghĩa trủng tự [1][2]. Đến năm 1973, công trình trải qua một đợt trùng tu, tôn tạo dựa trên nguyên mẫu các yếu tố gốc kiến trúc ban đầu [1].
Công trình có diện tích xây dựng vào khoảng 160 m² [1]. Điểm đáng chú ý trong kết cấu xây dựng là toàn bộ phần tường và kiến trúc được tạo tác từ đá ong và gạch vồ, liên kết với nhau bằng hợp chất vôi vữa cổ truyền [1]. Không gian kiến trúc thể hiện nét trang nghiêm và phản ánh thiết chế của làng xã cổ truyền thời xưa [1].
Vai trò trong lịch sử và quần thể di tích
Bên cạnh chức năng phục vụ đời sống tâm linh, theo tư liệu địa phương, Nghĩa trủng tự làng Tiên Châu từng là địa điểm cảnh giới trong thời kỳ chiến tranh và là cơ sở hoạt động bí mật của các chiến sĩ cách mạng qua các thời kỳ lịch sử [1].
Về mặt không gian văn hóa, nghĩa trủng cùng với nhà thờ Tiền Hiền và khu Mộ Tiền Hiền của làng Tiên Châu (vốn đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh) tạo nên một quần thể di tích thống nhất theo thế “Chân kiềng” của làng [1][2].
Nhằm bảo tồn công trình, ngày 29/9/2021, chính quyền địa phương đã tổ chức hội nghị tọa đàm khoa học để thu thập thêm chứng cứ và hoàn thiện hồ sơ di tích [1]. Đến ngày 24/11/2023, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam Hồ Quang Bửu đã ký Quyết định số 2540 xếp hạng di tích Nghĩa trủng làng Tiên Châu là di tích lịch sử cấp tỉnh [2]. Sáng 23/12/2023, lễ công bố và đón nhận bằng xếp hạng di tích được tổ chức trang trọng tại khuôn viên nghĩa trủng [2].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: xã Thăng Trường, đối chiếu tại bảng tra phường xã Đà Nẵng và quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào.
- Lịch sử làng: làng Tiên Châu (khu vực Thăng Bình cũ).
- Nghĩa trủng khác: Nghĩa trủng Hòa Vang.
- Thay đổi tổ chức bộ máy: Đà Nẵng sau sáp nhập.
Điều còn chưa rõ
- Năm xây dựng Quý Hợi 1923 và đợt trùng tu năm 1973 chỉ dựa theo tài liệu lưu giữ tại làng và lời kể của các bậc cao niên, chưa thấy các tài liệu thư tịch hành chính thời Nguyễn công bố xác nhận cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tính cụ thể của những nghĩa sĩ, chiến sĩ cách mạng từng hoạt động hoặc được an táng tại khu nghĩa trủng chưa thấy nguồn tư liệu liệt kê chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Văn bản quyết định xếp hạng số 2540 của Ủy ban nhân dân tỉnh năm 2023 không ghi rõ ký hiệu đầy đủ phần đuôi sau số quyết định trong bài báo [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Xã Bình Sa tọa đàm về di tích ‘Nghĩa trủng tự'”, 30/09/2021, https://baodanang.vn/xa-binh-sa-toa-dam-ve-di-tich-nghia-trung-tu-3027174.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử ‘Nghĩa trủng làng Tiên Châu’ ở Bình Sa”, 23/12/2023, https://baodanang.vn/don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-nghia-trung-lang-tien-chau-o-binh-sa-3127488.html, truy cập 23/10/2026.
