Nguyễn Tường Vân là một đại thần triều Nguyễn, giữ chức Thượng thư Bộ Binh và mang tước Nhuận Trạch Hầu [1]. Ông được coi là người khai nguyên dòng họ khoa bảng Nguyễn Tường tại xứ Quảng, dòng họ về sau có các hậu duệ tham gia nhóm Tự Lực văn đoàn [1][2]. Mộ phần của ông nằm ở Gò Lăng, thôn Xuân Tây (trước 7/2025: xã Đại Tân, huyện Đại Lộc), nay thuộc xã Phú Thuận, thành phố Đà Nẵng [1].
Xuất thân và đường hoạn lộ
Nguyễn Tường Vân vốn là hậu duệ dòng họ Nguyễn Văn ở xã Phúc Điền, tổng Hạ Bản, huyện Tống Sơn, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hóa [1]. Gia đình di cư vào đất Gia Định dưới thời chúa Nguyễn, sau đó chuyển ra cư ngụ tại xã Cẩm Phô, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, dinh Quảng Nam (bài năm 2020 ghi là phường Cẩm Phô, TP. Hội An cũ; nay thuộc phường Hội An) [1]. Bài báo năm 2020 ghi nhận ông từng được xem là người học hành đỗ đạt đầu tiên tại đất Gia Định [1].
Năm Bính Thìn (1796), ông thi đỗ tam trường và được bổ làm Phủ Lễ sinh [1]. Sau đó, ông lần lượt thăng chức Nhập thị thư viện rồi thăng Chính dinh Trị bạ Tri nội các [1]. Nhờ lập nhiều công lớn, ông được chúa Nguyễn Ánh trọng vọng, giao giữ nhiều vị trí quan trọng trong triều đình [1]. Tương truyền, nhà vua đã ban thưởng đổi họ Nguyễn Văn của ông thành họ Nguyễn Tường [1]. Bài báo năm 2023 gọi ông là “khai quốc công thần triều Nguyễn” [2].
Vào năm Gia Long nguyên niên (1802), ông được triều đình cử cùng sứ bộ sang tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) để mua sắm quốc dụng [1]. Sau chuyến đi này, ông lần lượt đảm nhiệm các chức vụ: Cai bạ Dinh Quảng Nam, Ký lục trấn Bình Thuận, Hiệp trấn Nghệ An, Hữu Tham Tri bộ Hộ, Bắc Thành Hộ tào sự vụ và Đề điệu trường thi Sơn Nam hạ [1]. Ông từng dâng sớ lên hai vị vua đầu triều Nguyễn đề xuất những kế sách về đối ngoại và nội trị [1]. Chức vụ cao nhất của ông được ghi nhận là Thượng thư Bộ Binh (Binh bộ Thượng thư), mang tước Nhuận Trạch Hầu [1][2]. Năm 1806, ông cho xây dựng tư dinh mà về sau con cháu dùng làm nhà thờ tộc Nguyễn Tường ở Hội An [2].
Hậu duệ và truyền thống khoa bảng
Theo bài báo năm 2023, Nguyễn Tường Vân có ba người con trai [2]. Con trưởng là Nguyễn Tường Vĩnh, đỗ Phó bảng thứ nhất tại kỳ thi Hội khoa Mậu Tuất (1838) và được bổ giữ nhiều chức quan trong triều đình [2]. Con trai thứ hai là Nguyễn Tường Khuôn, là rể của danh tướng Lê Chất [2]. Con trai thứ ba là Nguyễn Tường Phổ, đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ vào năm Nhâm Dần (1842) [2].
Về sau, ba nhà văn chủ chốt trong nhóm Tự Lực văn đoàn gồm Nguyễn Tường Tam (Nhất Linh), Nguyễn Tường Long (Hoàng Đạo) và Nguyễn Tường Lân (Thạch Lam) chính là hàng cháu cố của Tiến sĩ Nguyễn Tường Phổ [2]. Các tư liệu Hán Nôm từ thế kỷ 18 đến 20 ghi chép về đường hoạn lộ của Thượng thư Nguyễn Tường Vân, sự nghiệp học hành của các con ông cùng chiếu chỉ thăng thưởng của các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Thành Thái hiện vẫn được gìn giữ tại nhà thờ tộc Nguyễn Tường [1][2].
Mộ phần tại Gò Lăng
Khi Nguyễn Tường Vân qua đời, thi hài của ông được đưa về an táng tại quê hương ở làng La Vân, tổng Quảng Hòa, phủ Duy Xuyên [1]. Theo bài báo năm 2020, nơi này nay là Gò Lăng, thôn Xuân Tây (trước 7/2025: xã Đại Tân, huyện Đại Lộc), nay thuộc xã Phú Thuận [1].
Ngôi mộ nằm trên một gò đất cao, người dân địa phương thường gọi là Gò Lăng hoặc Gò Lăng Ông [1]. Theo bài báo năm 2020, trải qua thời gian dài, công trình vẫn bảo tồn được dáng dấp của một ngôi mộ cổ [1]. Ngày 15/7/2020, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 1889/QĐ-UBND xếp hạng mộ Thượng thư Nguyễn Tường Vân là di tích lịch sử cấp tỉnh [1][2]. Đến ngày 23/11/2020, chính quyền xã Đại Tân cũ đã tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích cho ngôi mộ [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: Tiến sĩ Nguyễn Tường Phổ.
- Nơi yên nghỉ và địa bàn: xã Phú Thuận, xã Đại Lộc
- Di tích dòng họ: nhà thờ tộc Nguyễn Tường, phường Hội An
- Bảng quy đổi địa giới: bảng tra phường, xã Đà Nẵng, quận, huyện cũ nay thuộc phường, xã nào
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh và năm mất của Nguyễn Tường Vân có sự khác biệt giữa hai bài báo: Báo Quảng Nam ngày 23/11/2020 ghi ông sinh năm 1772 và mất năm 1820; Báo Quảng Nam ngày 18/7/2023 ghi ông sinh năm 1774 và mất năm 1822 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nhận định ông là “khai quốc công thần triều Nguyễn” do bài báo năm 2023 nêu, chưa đối chiếu được với các bộ chính sử của triều Nguyễn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác triều đình bổ nhiệm ông giữ chức Thượng thư Bộ Binh và thời điểm được phong tước Nhuận Trạch Hầu chưa thấy ghi rõ trong các nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Đại Lộc tổ chức đón nhận Bằng di tích lịch sử cấp tỉnh Mộ Thượng thư Nguyễn Tường Vân”, 23/11/2020, https://baodanang.vn/dai-loc-to-chuc-don-nhan-bang-di-tich-lich-su-cap-tinh-mo-thuong-thu-nguyen-tuong-van-3073113.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Quảng Nam, “Nhà thờ tộc Nguyễn Tường Hội An: Điểm đến của những câu chuyện lịch sử, văn chương”, 18/07/2023, https://baodanang.vn/nha-tho-toc-nguyen-tuong-hoi-an-diem-den-cua-nhung-cau-chuyen-lich-su-van-chuong-3050458.html, truy cập 23/10/2026.