Bảy mươi năm trước khi có cái tên Quảng Nam, vùng đất này đã có một cái tên Việt khác: Thăng Hoa. Năm 1402, nhà Hồ ghép hai châu Thăng và Hoa, thêm châu Tư và châu Nghĩa, thành lộ Thăng Hoa [1].
Từ 1306 đến 1402
Theo bài nghiên cứu của Trương Minh Dục, năm 1306 vua Champa dâng châu Ô và châu Lý làm sính lễ cưới công chúa Huyền Trân; từ năm 1307, nhà Trần tổ chức di dân khẩn hoang và đổi tên thành châu Thuận, châu Hóa [1]. Ranh giới Đại Việt khi ấy dừng ở phía bắc xứ Quảng.
Năm 1402, Hồ Quý Ly, dù đã nhường ngôi cho con là Hồ Hán Thương, vẫn đích thân đem quân đánh Champa. Vua Champa là Ba Đích Lại dâng đất Chiêm Động, ứng với phủ Thăng Hoa của Quảng Nam về sau, và Cổ Lũy, ứng với Quảng Ngãi [1].
Bốn châu, một lộ
Cùng năm ấy, nhà Hồ lập bốn châu Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa, đặt lộ Thăng Hoa cai quản cả bốn, và cử Nguyễn Cảnh Chân làm An phủ sứ [1]. Tác giả coi đây là lúc vùng đất từ Quảng Nam vào Quảng Ngãi chính thức thuộc quyền cai quản của Đại Việt [1].
Cái tên còn lại
Năm 1471, khi Lê Thánh Tông lập thừa tuyên Quảng Nam, Thăng Hoa là một trong ba phủ, cùng Tư Nghĩa và Hoài Nhơn [1]. Xem năm 1471 và sự ra đời của Quảng Nam.
Hai chữ ấy đến nay vẫn nằm trong tên đất: sau sắp xếp năm 2025, thành phố Đà Nẵng có các xã Thăng Bình, Thăng An, Thăng Trường, Thăng Điền, Thăng Phú [2].
Điều còn chưa rõ
Từ sau khi nhà Hồ mất (1407) đến năm 1471, vùng Thăng Hoa do ai cai quản và ra sao, bài nghiên cứu chúng tôi đã mở không nói kỹ. Vùng Đà Nẵng ngày nay, ở phía bắc Chiêm Động, thuộc đơn vị nào trong thời gian ấy cũng cần nguồn riêng.
Nguồn tham khảo
- Trương Minh Dục, “Vùng đất Quảng Nam trong hành trình về phương Nam của Đại Việt”, Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, số 06 (74)/2021, từ tr. 46, https://vjol.info.vn/index.php/isscr/article/download/63662/53587/, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 12/10/2026.
