Khâm Đức là trung tâm của huyện Phước Sơn cũ, nay là xã Khâm Đức. Trong chiến tranh, sân bay ở đây là nơi diễn ra hai trận đánh: tháng 5/1968 và tháng 8/1970 [1][2].
Trại Khâm Đức
Theo bài của Roger Mulock trên HistoryNet, Khâm Đức nằm khoảng 60 dặm về phía tây nam Đà Nẵng và cách biên giới Lào khoảng 10 dặm [1]. Trại Lực lượng Đặc biệt Mỹ được lập năm 1963 cạnh một sân bay, xung quanh là núi cao phủ rừng [1]. Trại cũng là căn cứ cho các toán trinh sát đánh phá đường Hồ Chí Minh [1]. Cách trại khoảng 4 dặm về phía nam là Ngok Tavak, một đồn cũ của Pháp bị bỏ lại [1].
Tác giả Roger Mulock là một trung úy trong sở chỉ huy Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Bộ binh 1 Mỹ, có mặt ở Khâm Đức trong trận đánh [1]. Phần dưới đây kể theo lời ông, tức là theo góc nhìn phía Mỹ.
Trận tháng 5/1968
HistoryNet xếp Khâm Đức và Ngok Tavak vào hai mục tiêu của đợt tấn công tháng 5/1968, sau Tết Mậu Thân [1]. Đầu tháng 5, một tù binh xác nhận Sư đoàn 2 của Quân đội Nhân dân Việt Nam đang chuẩn bị tấn công [1]. Mỹ đưa thêm quân bằng máy bay vận tải, trong đó có 571 người của Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Bộ binh 1 và một khẩu đội pháo [1].
Các chỉ huy Mỹ đề nghị bỏ trại vì vị trí khó phòng thủ, và tướng William Westmoreland chấp thuận [1]. Kế hoạch di tản ba ngày bị bỏ khi các chốt quan sát quanh trại lần lượt bị chiếm; ngày 12/5/1968, cuộc di tản bắt đầu bằng trực thăng CH-47 rồi tới máy bay vận tải C-130, C-123 [1]. Theo bài báo, khi đó trong trại có hơn 1.500 quân và 300 thường dân là gia đình của lực lượng dân sự chiến đấu (CIDG) [1].
Trong ngày 12/5, nhiều máy bay Mỹ bị bắn rơi. Một chiếc C-130 cất cánh chở khoảng 150 thường dân thì bị bắn hạ, không ai sống sót [1]. Bài báo ghi phía Mỹ có 27 người chết, hơn 100 người bị thương, một người bị bắt ở Khâm Đức [1]. Cuộc di tản kết thúc cùng ngày [1].
Trận đêm 5/8/1970
Theo báo Sài Gòn Giải Phóng, Khâm Đức được giải phóng từ ngày 12/5/1968 [2]. Đầu tháng 7/1970, quân Việt Nam Cộng hòa với sự hỗ trợ của quân Mỹ chiếm lại cứ điểm sân bay Khâm Đức để cắt đường 14, tuyến nối Tây Nguyên với Hạ Lào và đường Hồ Chí Minh [2].
Rạng sáng 5/8/1970, theo lệnh Tư lệnh Quân khu 5, Tiểu đoàn Đặc công 404 tập kích Tiểu đoàn 1, Trung đoàn Pháo binh 82 thuộc Lữ đoàn 196 Mỹ ở sân bay [2]. Bài báo viết trận này buộc đối phương phải rời cứ điểm [2]. 17 chiến sĩ đặc công hy sinh và bị chôn chung một hố [2].
HistoryNet có nhắc rằng tháng 7 và 8/1970, quân Mỹ và Việt Nam Cộng hòa quay lại Khâm Đức và tìm được một phần hài cốt lính Mỹ ở các chốt quan sát [1].
Tìm hài cốt
Việc tìm hố chôn 17 liệt sĩ Tiểu đoàn 404 bắt đầu từ năm 1998, dựa trên sơ đồ vẽ tay; nhiều đợt khai quật lớn không tìm ra [2]. Đợt cuối bắt đầu giữa tháng 5/2020, có cựu binh Mỹ hỗ trợ [2]. Chiều 1/6/2020, đội tìm kiếm thấy xương ở độ sâu 3–5 m; đến chiều 3/6 thì tìm đủ hài cốt 17 người [2]. Theo nguyện vọng gia đình và cựu chiến binh, 17 liệt sĩ được an táng chung một mộ tại nghĩa trang liệt sĩ huyện Phước Sơn [2].
Phía Mỹ cũng tìm hài cốt sau chiến tranh: theo HistoryNet, hài cốt lính Mỹ ở Ngok Tavak được tìm thấy năm 2005; tổ bay chiếc C-130 rơi ngày 12/5/1968 được tìm thấy năm 2008 [1].
Điều còn chưa rõ
- Thương vong của phía Quân đội Nhân dân Việt Nam trong trận tháng 5/1968 không có trong nguồn đã đọc.
- Thương vong của phía Mỹ trong trận 5/8/1970 không có trong bài SGGP.
- Số người chết trên chiếc C-130 rơi ngày 12/5/1968: HistoryNet chỉ ghi khoảng 150 thường dân cùng tổ bay và một đại úy; con số tổng chưa đối chiếu được [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Sân bay Khâm Đức ngày nay còn sử dụng hay không, chưa có nguồn.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Roger Mulock, “Get Everybody Out!: The Battle of Kham Duc”, HistoryNet, 24/4/2018, https://historynet.com/get-everybody-out-the-battle-of-kham-duc/, truy cập 18/10/2026.
- Ngọc Phúc, “Các anh đã về”, Sài Gòn Giải Phóng, 22/7/2020, https://www.sggp.org.vn/cac-anh-da-ve-674425.html, truy cập 18/10/2026.