Hoàng Sa không phải lúc nào cũng thuộc Đà Nẵng. Từ năm 1932 đến 1961, quần đảo thuộc tỉnh Thừa Thiên; chỉ từ Sắc lệnh ngày 13/7/1961, Hoàng Sa mới gắn với vùng Hòa Vang – Đà Nẵng về mặt hành chính [1]. Bài này đi qua các văn bản theo thứ tự, chủ yếu dựa vào bài nghiên cứu của Bùi Văn Tiếng (Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đà Nẵng), có dẫn hồ sơ ở Trung tâm Lưu trữ quốc gia II [1]. Tình trạng hiện nay xem đặc khu Hoàng Sa.
Thời Pháp: thuộc Thừa Thiên
| Ngày | Văn bản | Nội dung | Nguồn |
|---|---|---|---|
| 15/6/1932 | Nghị định 156-SC của Toàn quyền Đông Dương | Lập Đại lý hành chính Hoàng Sa (Délégation des Paracels) thuộc tỉnh Thừa Thiên | [1] |
| 30/3/1938 | Dụ số 10 của vua Bảo Đại | Xác nhận các cù lao Hoàng Sa thuộc địa hạt tỉnh Thừa Thiên | [1] |
| 5/5/1939 | Nghị định 3282 của Toàn quyền Đông Dương | Chia thành hai đại lý: Nguyệt Thiềm (Croissant) và An Vĩnh (Amphitrite), cùng thuộc Thừa Thiên | [1] |
Theo Bùi Văn Tiếng, thời kỳ này Tourane chưa trực tiếp quản lý Hoàng Sa, nhưng là cảng biển gần quần đảo nhất, đóng vai cầu nối giữa các đại lý hành chính ngoài đảo với Huế [1].
1950–1961: vẫn thuộc Thừa Thiên
Ngày 14/10/1950, chính phủ Pháp chuyển giao quyền quản lý Hoàng Sa cho Chính phủ Quốc gia Việt Nam [1]. Ngày 22/10/1951, Thủ hiến Trung phần Trần Văn Lý gửi tư văn mật số 1403-VP/PC/M đề nghị sáp nhập Hoàng Sa vào thị xã Đà Nẵng, nhưng đề nghị này không được giải quyết [1]. Vì vậy từ 1950 đến 1961 quần đảo vẫn thuộc Thừa Thiên [1]. Sau năm 1955, một đại đội thuộc Trung đoàn 162 đóng ở Quảng Nam canh giữ đảo Hoàng Sa, và các chuyến tàu chở quân, nhân viên khí tượng ra đảo đều đi từ cửa biển Đà Nẵng [1].
1961–1969: xã Định Hải
Sắc lệnh 174-NV ngày 13/7/1961 đặt quần đảo Hoàng Sa thành xã Định Hải thuộc quận Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam [1].
Năm 1964, Bộ Nội vụ hỏi tình trạng của xã Định Hải. Công văn 394-HC/3M ngày 31/1/1964 của Tỉnh trưởng Quảng Nam trả lời: quần đảo có hai nhóm Croissant và Amphitrite; lực lượng thủy quân lục chiến và bảo an chỉ kiểm soát thường xuyên nhóm Croissant; nhóm Amphitrite vì xa và thiếu phương tiện nên ít khi tới được [1]. Công văn còn cho biết trên đảo Pattle có ba nhân viên đài thiên văn [1].
Một tờ trình của tỉnh Quảng Nam, viết sau phiên họp Hội đồng tỉnh ngày 6/11/1968, tả thực tế: cơ sở hành chính Định Hải không hoạt động; đảo chính chu vi chừng 2 km, có 7 ngôi nhà và một đài khí tượng; không có dân cư cố định, chỉ một trung đội địa phương quân thay phiên đồn trú [1].
1969: nhập vào xã Hòa Long
Thông tư 5089-BNV/HCĐP/26 ngày 7/10/1968 yêu cầu giải tán một số cơ sở hành chính, trong đó có xã Định Hải [1]. Hội đồng tỉnh Quảng Nam họp ngày 6/11/1968 đề nghị nhập Định Hải vào xã Hòa Long, quận Hòa Vang, vì nơi đây không có dân địa phương, lập bộ máy riêng chỉ tốn ngân sách [1]. Nghị định 709-BNV/HCĐP/26 ngày 21/10/1969 nhập xã Định Hải vào xã Hòa Long, kèm bản đồ địa giới mới [1]. Từ đó ở quần đảo chỉ còn chức Đảo trưởng đảo Duncan và các chức vụ quân sự [1].
Đầu tháng 1/1974, đóng trên đảo Hoàng Sa chỉ có một trung đội địa phương quân 24 người và 4 nhân viên đài khí tượng [1]. Ngày 19/1/1974, Trung Quốc dùng vũ lực chiếm quần đảo; Đà Nẵng là nơi đặt bộ chỉ huy tiền phương của hải quân Việt Nam Cộng hòa trong trận này [1].
Sau năm 1975
| Ngày | Văn bản | Nội dung | Nguồn |
|---|---|---|---|
| 1982 | Quyết định 194/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng | Lập huyện Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng, gồm quần đảo Hoàng Sa “trước đây thuộc huyện Hòa Vang” | [1] |
| 23/1/1997 | Nghị định 07/1997/NĐ-CP | Huyện Hoàng Sa thuộc thành phố Đà Nẵng trực thuộc trung ương | [1] |
| 1/7/2025 | Nghị quyết 1659/NQ-UBTVQH15 | Huyện Hoàng Sa thành đặc khu Hoàng Sa | [2] |
Bùi Văn Tiếng lưu ý cụm “trước đây thuộc huyện Hòa Vang” trong Quyết định 194/HĐBT hàm ý một sự tiếp nối với Nghị định 709 năm 1969 [1]. Hiện vật và tư liệu về quần đảo được trưng bày tại Nhà trưng bày Hoàng Sa.
Điều còn chưa rõ
- Ngày ký Quyết định 194/HĐBT: bài của Bùi Văn Tiếng ghi “11/2/1982” [1], trong khi các nguồn dẫn ở bài đặc khu Hoàng Sa ghi 9/12 hoặc 11/12/1982. Nhiều khả năng “11/2” là lỗi in thiếu chữ số, nhưng chúng tôi chưa mở được văn bản gốc. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Giai đoạn 1945–1946, bài nghiên cứu ghi thành phố Thái Phiên thuộc “Liên khu 53” ở chỗ này, “Liên khu 52” ở chỗ khác [1]. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Những văn bản trước năm 1932 (thời chúa Nguyễn, nhà Nguyễn) không nằm trong phạm vi bài này.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Bùi Văn Tiếng, “Đà Nẵng trên tiến trình bảo vệ và thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ – Đại học Đà Nẵng, tập 19, số 8, 2021, https://jst-ud.vn/jst-ud/article/download/7563/5413/7184, truy cập 19/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 19/10/2026.