Đặc sản nổi tiếng nhất của Cù Lao Chàm là cua đá, bên cạnh yến sào [2]. Đây là loài cua sống trong hang đá ven suối trên rừng. Mai và chân cua màu tím, bụng màu vàng, con to bằng nắm tay [2].
Cua đá
Cua đá sống trên rừng, chỉ ra khỏi hang vào ban đêm để kiếm ăn, nên người ta phải săn cua vào ban đêm [2]. Đến mùa sinh sản, khoảng tháng 9 đến tháng 2, cua bò theo khe suối xuống vùng triều để đẻ, xong lại về hang đá [2]. Thức ăn của cua chủ yếu là lá cây rừng trên đảo [1].
Từ cạn kiệt đến có tem
Năm 2006, một nhà nghiên cứu người Đan Mạch cảnh báo cua đá Cù Lao Chàm có nguy cơ tuyệt chủng [2]. Trước đó mỗi con chỉ giá 2.000 đồng [2]. Năm 2009, UBND TP Hội An ra chỉ thị cấm khai thác, vận chuyển, buôn bán cua đá từ 1/8 đến 28/2 hằng năm [1].
Giai đoạn 2010–2012, với hỗ trợ của Quỹ Môi trường toàn cầu, Hội An làm dự án cộng đồng bảo vệ và khai thác hợp lý cua đá [1]. Năm 2018, Tổ cộng đồng phục hồi cua đá có 36 người. Họ vốn làm nghề bắt cua, và chỉ họ mới được khai thác [2]. Cua bắt về được đo mai: đủ 7 cm thì dán tem sinh thái, nhỏ hơn thì thả vào “ngân hàng cua”. Mỗi năm có khoảng 400–500 con cua nhỏ được thả lại [2]. Cua không có tem bị cấm bán và bị phạt [2]. Về sau, một hợp tác xã hơn 40 thành viên được lập để khai thác cua đá, lá rừng, rau và rong biển; hợp tác xã đặt kế hoạch khai thác tối đa 500 kg cua mỗi năm [1].
Khu bảo tồn
Tháng 6/2026, UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quy chế quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm. Khu gồm 7 đảo và vùng biển xung quanh, rộng 23.530 ha kể cả vùng đệm [3]. Vùng khai thác thủy sản có thời hạn chỉ rộng 13,01 ha [3].
Tra cứu liên quan
Đảo: Cù Lao Chàm, đi Cù Lao Chàm, xã đảo Tân Hiệp. Sản vật: yến sào Cù Lao Chàm, đặc sản Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
- Mùa khai thác cua đá: Báo Pháp Luật năm 2018 ghi tháng 3 đến tháng 8 [2], còn chỉ thị năm 2009 cấm từ 1/8 [1]. Quy chế năm 2026 có đổi mốc này không, chúng tôi chưa đọc được toàn văn. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Các sản vật khác như ốc vú nàng, rau rừng: chưa tìm được nguồn báo chí đủ tin cậy. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “Bảo tồn cua đá, sản vật nơi xứ đảo”, 12/01/2024, https://baovanhoa.vn/doi-song-xanh/bao-ton-cua-da-san-vat-noi-xu-dao-32838.html, truy cập 19/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Cù Lao Chàm: Xứ sở huyết yến và đặc sản cua màu tím”, 16/9/2018, https://baophapluat.vn/cu-lao-cham-xu-so-huyet-yen-va-dac-san-cua-mau-tim-post286098.html, truy cập 19/10/2026.
- K. Chi, “Quy chế quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Cù Lao Chàm”, Báo Văn Hóa, 01/6/2026, https://baovanhoa.vn/doi-song/ban-hanh-quy-che-quan-ly-khu-bao-ton-thien-nhien-cu-lao-cham-233331.html, truy cập 19/10/2026.