Cuối năm 1959, cơ quan Khu ủy Khu V dời vào vùng Ták Pỏ – Nước Là – Ngok La, mật danh “Mật khu Đỗ Xá”, ở xã Trà Mai cũ [1][2]. Giai đoạn 1959–1964, Bí thư Khu ủy Võ Chí Công (thường gọi Năm Công) ở và làm việc tại đây [1][2]. Người Xê Đăng, Ca Dong gọi khu rừng ấy là “Khu rừng bác Năm Công” [1].
Đường đến Nước Là
Trong kháng chiến chống Mỹ, Liên khu V chọn miền núi tây Quảng Nam làm căn cứ địa cho các cơ quan chỉ đạo [1]. Hai bài báo, một của Sài Gòn Giải Phóng (2022) và một của Báo Văn Hóa (2024), kể cùng một lộ trình [1][2]:
| Thời gian | Nơi đóng |
|---|---|
| 1955 | Từ miền núi tây Thừa Thiên vào Trung Mang, phía tây Đà Nẵng, để tiện chỉ đạo Huế và Đà Nẵng |
| 1958–1959 | Huyện Hiên |
| Cuối 1959 – 1964 | Ták Pỏ – Nước Là – Ngok La, “Mật khu Đỗ Xá” |
| Sau 1964 | Xuống vùng Nước Oa, xã Trà Tân |
Theo Báo Văn Hóa, sau năm 1964 vùng giải phóng mở rộng, nên Khu ủy chuyển xuống Nước Oa [2]. Chặng cuối cùng của Khu ủy trước năm 1975 là căn cứ Phước Trà ở xã Sông Trà cũ.
Tại Nước Là, Khu ủy họp và quyết định nhiều việc về phong trào cách mạng ở Liên khu V [1]. Hai bài báo không kể tên cuộc họp cụ thể nào.
Khu rừng
Khu rừng ở thôn 1 xã Trà Mai cũ rộng gần 30 ha, được giữ gần như nguyên vẹn [2]. Báo Văn Hóa tả nhiều cây cổ thụ đường kính ba, bốn người ôm, có cây cao 30–50 m; kể tên chò nâu, dẻ gai Ấn Độ, chò ổi [2]. Giữa rừng có đền thờ Võ Chí Công [2].
Theo hai bài báo, đồng bào có quy ước không chặt phá trong khu rừng, và người lạ đến phá thì báo chính quyền [1][2]. Nguyên Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My Hồ Văn Ny kể, từ khi chia tách huyện năm 2003, huyện trực tiếp vận động bà con không phá rừng, không phát rẫy ở đây [1]. Báo Văn Hóa gọi khu rừng là “lá phổi xanh” giúp chống sạt lở đất đá vào mùa mưa bão [2].
Xếp hạng di tích
Sau năm 1975, chính quyền và nhân dân huyện Nam Trà My đề xuất xây dựng di tích Khu ủy Khu V tại Nước Là [1][2]. Năm 2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Căn cứ Liên Khu ủy Khu V và Ban Quân sự Khu V (tại xã Trà Mai) là di tích quốc gia [1][2].
Tra cứu liên quan
Xã Trà Mai và Trà Don cũ nay hợp thành xã Nam Trà My. Vùng này cũng là nơi trồng sâm Ngọc Linh.
Tiểu sử người Bí thư Khu ủy sống ở khu rừng này: Võ Chí Công.
Điều còn chưa rõ
- Số và ngày quyết định xếp hạng năm 2008, chúng tôi chưa tìm được văn bản gốc. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Ranh giới khu di tích có trùng với khu rừng gần 30 ha hay không, các bài báo không nói. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Hai nguồn đều là báo, viết theo lời kể địa phương. Chưa có tài liệu quân sử nào chúng tôi mở được để đối chiếu mốc “cuối năm 1959” và “1964”. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- “Kỷ niệm 110 năm Ngày sinh đồng chí Võ Chí Công (7-8-1912 – 7-8-2022): Khu rừng bác Năm Công”, Báo Sài Gòn Giải Phóng, 6/8/2022, https://www.sggp.org.vn/ky-niem-110-nam-ngay-sinh-dong-chi-vo-chi-cong-7-8-1912-7-8-2022-khu-rung-bac-nam-cong-post646587.html, truy cập 19/10/2026.
- “Rừng “bác Năm Công” mãi xanh”, Báo Văn Hóa, 9/9/2024, https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/rung-bac-nam-cong-mai-xanh-104249.html, truy cập 19/10/2026.