Tháng 6/1965, lực lượng du kích xã Tam Hải phối hợp với đại đội V14 của tỉnh tập kích diễn đoàn Hải Thuyền tại thôn Đông Tuấn [1]. Lý lịch di tích cho biết cuộc tấn công xuất phát từ các thôn Hòa Bình và Hòa An, rồi mô tả những đợt phản kích và các con số thương vong mà hồ sơ ghi nhận [1]. Địa điểm nay thuộc xã Tam Hải, thành phố Đà Nẵng (trước 7/2025: xã Tam Hải, huyện Núi Thành).
Địa bàn cửa biển
Hồ sơ di tích mô tả Tam Hải là vùng đất cát như một cù lao, ba mặt giáp sông, một mặt giáp biển. Tài liệu nhấn mạnh cửa biển An Hà và sông sâu có vị trí quân sự quan trọng [1]. Trận đánh diễn ra tại thôn Đông Tuấn, nay vẫn thuộc xã Tam Hải; địa danh này nằm trong không gian hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải.
Hồ sơ đặt trận đánh trong bối cảnh các lực lượng quân sự sử dụng đường biển để đổ bộ và mở những cuộc càn quét. Tài liệu kể rằng trong giai đoạn chiến tranh, chính quyền và lực lượng vũ trang do phía Sài Gòn tổ chức được xây dựng từ cấp xã đến thôn, với các đơn vị nghĩa quân và dân quân tự vệ [1]. Phía cách mạng xây dựng lực lượng, theo dõi tình hình và vận động người dân tham gia đấu tranh [1].
Từ hoạt động năm 1964 đến kế hoạch tập kích
Theo lý lịch di tích, năm 1964, với sự hỗ trợ của đại đội V14, bộ đội địa phương, đội công tác và du kích xã phát động người dân nổi dậy. Tài liệu ghi các hoạt động nhằm giải thể lực lượng đối phương và lập chính quyền cách mạng ở những thôn được giải phóng [1].
Hồ sơ ghi ngày 7/5/1965 quân Mỹ đổ bộ vào cảng Kỳ Hà và xây dựng căn cứ Chu Lai. Tại Tam Hải, tài liệu kể đối phương củng cố bộ máy, lập sân bay dã chiến ở thôn Hòa Long và diễn đoàn Hải Thuyền ở thôn Đông Tuấn [1]. Từ đó, lực lượng địa phương lên kế hoạch tập kích đơn vị Hải Thuyền [1].
Trận đánh và những con số trong hồ sơ
Cuộc tập kích diễn ra trong tháng 6/1965. Du kích xã và đại đội V14 tiến công từ nhiều phía, theo mô tả nhằm hạn chế khả năng gọi lực lượng ứng cứu. Hồ sơ nói lực lượng Mỹ từ căn cứ Chu Lai điều xe tăng và binh sĩ đến, nhưng đợt tiến công đã đẩy lùi năm lần phản kích [1]. Cùng thời điểm, du kích xã cũng tập kích hội đồng xã; hồ sơ mô tả đây là đòn đánh phối hợp [1].
Theo chính lý lịch di tích, phía tấn công tiêu diệt 136 người, trong đó có 39 lính Mỹ, bắt sống 26 người thuộc quân đội Sài Gòn, chiếm 14 thuyền chiến đấu và thu vũ khí cùng quân trang [1]. Tài liệu nói lực lượng này làm chủ diễn đoàn trong vài ngày trước khi đối phương phản kích và chiếm lại [1]. Các con số trên là số liệu ghi trong hồ sơ di tích, chưa được đối chiếu độc lập.
Dấu tích tại địa điểm trận đánh
Phần khảo tả của hồ sơ cho biết khu vực diễn ra trận đánh về sau trở thành một khu chợ của xã. Tài liệu mô tả có bến thuyền hướng về phía tây, phía sau là đồi cát và xung quanh có nhà dân [1]. Đây là ghi chép của hồ sơ, không phải mô tả hiện trạng được khảo sát lại trong bài viết này.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: hai xã đảo Tân Hiệp và Tam Hải, xã Núi Thành
- Bối cảnh khu vực: Chu Lai, trận Núi Thành năm 1965
Điều còn chưa rõ
- Hồ sơ chỉ nêu tháng 6/1965, không cho biết ngày cụ thể của trận đánh [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các con số thương vong và chiến lợi phẩm là số liệu trong lý lịch di tích, chưa có nguồn độc lập trong tư liệu hiện có để đối chiếu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hồ sơ dùng các cách gọi “diễn đoàn 15 Hải Thuyền” và “diễn đoàn Hải Thuyền”, nhưng không giải thích cơ cấu, quân số hay tên chính thức của đơn vị [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin điện tử xã Tam Hải, “Lý lịch di tích: Chiến thắng Hải Thuyền”, https://tamhai.danang.gov.vn/ly-lich-di-tich-chien-thang-hai-thuyen/, truy cập 23/10/2026.