Đêm 25 rạng sáng 26/5/1965, Đại đội 2, Tiểu đoàn 70 bộ đội địa phương Quảng Nam, có một phân đội đặc công tăng cường, tập kích lính thủy đánh bộ Mỹ ở đồi 49 và đồi 50, Núi Thành [3]. Trận đánh xảy ra chưa đầy ba tháng sau khi lính thủy đánh bộ Mỹ đổ bộ lên Đà Nẵng và vài tuần sau khi họ vào Chu Lai. Báo chí địa phương gọi đây là trận đầu đánh Mỹ thắng lợi [2].
Diễn biến
Theo Báo Văn Hóa, Bộ Tư lệnh Quân khu V chọn Núi Thành làm điểm đột phá đầu tiên để mở đầu phong trào đánh Mỹ trong toàn khu, và giao việc cho Tỉnh đội Quảng Nam [1].
| Giờ | Diễn biến | Nguồn |
|---|---|---|
| 18 giờ 25/5/1965 | Đại đội 2, Tiểu đoàn 70 được lệnh xuất kích | [1] |
| 0 giờ 30 (26/5) | Mũi xung kích nổ thủ pháo, mở màn trận đánh | [1] |
| Sau 25 phút | Cờ “Quyết chiến, quyết thắng giặc Mỹ xâm lược” cắm trên đỉnh đồi 49 | [1] |
Báo Văn Hóa viết toàn bộ một đại đội Mỹ bị diệt [1]. Bài báo không nêu số thương vong cụ thể, và chúng tôi chưa có tài liệu phía Mỹ để đối chiếu.
Phần thưởng
Đại đội 2, Tiểu đoàn 70 được tặng Huân chương Quân công và lá cờ “Núi Thành oanh liệt, quyết lập chiến công” [2]. Một bài khác ghi Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam tặng đơn vị cờ “Lập công đầu, diệt gọn từng đơn vị chiến đấu Mỹ” [3]. Hai lá cờ có thể là hai phần thưởng khác nhau; các bài báo không nói rõ.
Sau trận này và nhiều trận khác, quân và dân Quảng Nam được tặng tám chữ vàng “Trung dũng, kiên cường, đi đầu diệt Mỹ” [2]. Về thời điểm, xem mục Điều còn chưa rõ.
Khu di tích
Khu di tích nằm trên một đồi cao 43 m ở xã Tam Nghĩa cũ, huyện Núi Thành [1]; sau 1/7/2025 xã Tam Nghĩa nhập vào xã Núi Thành. Tượng đài Chiến thắng Núi Thành do UBND tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng cũ khởi công năm 1984, đến năm 1995 mới xong [3].
Năm 2021, huyện Núi Thành báo cáo hầu hết hạng mục đã xuống cấp; hai điểm di tích gốc là đồi 49 và đồi 50 chưa được khoanh vùng, chưa có đường vào; mỏ đá gần đó ảnh hưởng khu di tích [3]. Năm 2020, địa phương lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, khoanh khu vực bảo vệ I hơn 10.000 m² và khu vực II hơn 149.000 m²; mức khái toán tu bổ khoảng 70 tỉ đồng [3]. Đến dịp kỷ niệm 60 năm (5/2025), công trình tu bổ tượng đài có tổng vốn gần 60 tỉ đồng đang được hoàn thiện [1]. Lễ kỷ niệm diễn ra tại huyện Núi Thành ngày 26/5/2025 [2][4].
Điều còn chưa rõ
- Năm xếp hạng di tích quốc gia: một bài Báo Văn Hóa ghi ngày 29/4/1979 [3], chú thích ảnh trong bài khác ghi năm 2006 [1]. Có thể năm 2006 là một quyết định bổ sung; chưa thấy văn bản. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Danh hiệu “Trung dũng, kiên cường, đi đầu diệt Mỹ”: một bài ghi tuyên dương ngày 17/9/1967 tại Đại hội Anh hùng và chiến sĩ thi đua toàn miền Nam lần thứ II [3]; bài khác ghi tại đại hội năm 1968 và người được tặng là quân dân Quảng Nam – Đà Nẵng [1]. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Hồ sơ đề nghị di tích quốc gia đặc biệt năm 2020 đã có kết quả hay chưa, chúng tôi chưa tìm được. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Số lính Mỹ tham chiến và thương vong hai bên chưa có nguồn đối chiếu. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- “Nhiều hoạt động ý nghĩa kỷ niệm 60 năm chiến thắng Núi Thành”, Báo Văn Hóa, 14/5/2025, https://baovanhoa.vn/van-hoa/nhieu-hoat-dong-y-nghia-ky-niem-60-nam-chien-thang-nui-thanh-134597.html, truy cập 19/10/2026.
- “Kỷ niệm 60 năm chiến thắng Núi Thành”, Báo Văn Hóa, 27/5/2025, https://baovanhoa.vn/doi-song/ky-niem-60-nam-chien-thang-nui-thanh-137482.html, truy cập 19/10/2026.
- “Nhiều hạng mục thuộc Khu di tích Chiến thắng Núi Thành (Quảng Nam) bị xuống cấp: Cần nhanh chóng quy hoạch tu bổ, tôn tạo di tích”, Báo Văn Hóa, 19/4/2021, https://baovanhoa.vn/thoi-su/nhieu-hang-muc-thuoc%20khu-di-tich%20chien-thang-nui-thanh-quang-nam-bi-xuong-cap%20can-nhanh-chong-quy-hoach-tu-bo-ton-tao-di-tich-12374.html, truy cập 19/10/2026.
- “Quảng Nam kỷ niệm 60 năm Ngày Chiến thắng Núi Thành”, Báo Đại Đoàn Kết, 27/5/2025, https://daidoanket.vn/quang-nam-ky-niem-60-nam-ngay-chien-thang-nui-thanh-10306704.html, truy cập 19/10/2026.