Chợ Hà Thân từng là nơi tụ họp của cư dân các xã hữu ngạn sông Hàn, còn bến đò đưa người qua lại trước khi có cầu. Hai bài báo cũ kể về tờ trát năm 1827 giúp chợ tiếp tục hoạt động, cùng những giai thoại và ký ức cách mạng gắn với bến [1][2].
Chợ của bảy xã
Theo bài báo năm 2019, chợ nằm ở xã An Hải nhưng do cư dân bảy xã cùng mở: Mỹ Khê, Hóa Khê, Mỹ Thị, Phước Trường, Tân An, Nam An và An Hải [1]. Chợ hình thành từ nửa đầu thế kỷ 19. Tuy nhiên, việc họp chợ sớm bị Chánh xã An Hải gây tranh chấp, khiến chợ phải tan [1].
Mùa đông năm 1826, hai người An Hải là Lê Văn Trực và Trần Văn Chiêu đến Châu Đốc trình bày sự việc với một vị quan có quê ở An Hải. Tháng 4 năm sau, vị quan gửi trát cho các xã liên quan, yêu cầu mỗi nơi cử một chức dịch cùng đến xem xét và bàn cách giải quyết [1]. Bài báo cho rằng nhờ sự can thiệp này, chợ Hà Thân tồn tại gần 200 năm [1].
Tờ trát ghi ngày 20 tháng 4 năm Minh Mạng thứ tám. Bài báo xác định vị quan là Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại, người làng An Hải [1]. Câu chuyện cho thấy chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa: việc duy trì nó còn được đặt trong quan hệ giữa các cộng đồng lân cận [1].
Bến đò trên sông Hàn
Bến đò Hà Thân xưa thuộc làng An Hải, tại phường An Hải Tây cũ [2]. Bài báo năm 2008 mô tả nhiều loại ghe đò theo kích cỡ và số người chèo: đò nhỏ có một hoặc hai người chèo, đò trung có ba mái chèo, còn đò lớn cần bốn người [2]. Các chuyến đò nối hai bờ sông Hàn trước khi có cầu [2].
Bài viết kể chuyện Lê Cảnh, một học trò nghèo thường qua bến. Trong giai thoại được thuật lại, cô lái đò mơ thấy một ông già dặn đưa một vị đại quan sang sông, nhưng khi ra bến chỉ gặp Lê Cảnh. Cô kể giấc mơ và nhờ chàng đừng quên mình nếu sau này thành đạt; bài báo kể rằng Lê Cảnh về sau làm quan và cưới cô [2]. Đây là giai thoại dân gian, không nên xem như tư liệu xác nhận tiểu sử [CẦN KIỂM CHỨNG].
Từ bến đò đến cây cầu
Bến còn được bài báo liên hệ với hoạt động cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nơi này được nói là điểm đưa chiến sĩ qua sông. Người chiến sĩ biệt động Lê Độ, còn gọi Lê Dậu, được bài báo ghi là người thôn Mỹ Thị; bài viết năm 2008 chú thích địa chỉ cũ của Mỹ Thị thuộc phường Khuê Mỹ, quận Ngũ Hành Sơn [2].
Ngày 29/3/2000, cầu Sông Hàn chính thức bắc qua sông. Bài báo năm 2008 xem sự kiện ấy là dấu mốc đưa hình ảnh bến đò vào quá khứ [2]. Ký ức về bến vì vậy tồn tại qua cả chức năng giao thông đã mất lẫn những chuyện kể về người qua sông [2].
Tra cứu liên quan
- Nhóm: sông Hàn, phường An Hải [CẦN KIỂM CHỨNG], phường Sơn Trà, quận, huyện cũ thuộc phường xã nào
Điều còn chưa rõ
- Cần đối chiếu bản gốc tờ trát và bản dịch chữ Hán để kiểm tra cách ghi nội dung, ngày tháng và chức danh [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các giai thoại về Lê Cảnh và cô lái đò được kể trong báo chí, chưa có nguồn độc lập xác nhận [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phường An Hải Tây cũ không có trong bảng quy đổi được cung cấp; vì vậy chưa thể khẳng định phường mới chứa chính xác khu vực chợ và bến [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Người ‘giải cứu’ chợ Hà Thân”, 09/06/2019, https://baodanang.vn/nguoi-giai-cuu-cho-ha-than-3232045.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Bến đò Hà Thân”, 06/04/2008, https://baodanang.vn/ben-do-ha-than-3225698.html/, truy cập 23/10/2026.