Phía sau đình Trúc Bàu còn dấu vết một hầm bí mật thời kháng chiến chống Mỹ, theo ghi nhận của Báo Đà Nẵng năm 2024 [1]. Ngôi đình còn mang tên Trước Bàu, nằm ở thôn Trước Đông, trên địa bàn xã Hòa Nhơn cũ [1].
Trúc Bàu hay Trước Bàu?
Bài báo cho biết làng Trúc Bàu còn gọi là Trước Bàu, tương ứng thôn Trước Đông ở thời điểm nguồn công bố [1]. Theo lịch sử địa phương được dẫn lại, hai họ Ngô và Lê đến khai phá sớm, đứng đầu là Ngô Văn Thê và Lê Văn Lễ [1].
Nguồn giải thích tên Trúc Bàu qua lời truyền rằng vùng này từng có nhiều tre trúc và bàu nước sình lầy [1]. Đây là cách giải thích tương truyền về cảnh quan ban đầu, chưa phải kết luận dựa trên một văn bản đặt tên làng.
Ngôi đình giữa làng
Đình ban đầu làm bằng vật liệu sẵn có như tranh, tre, gỗ, đặt giữa làng [1]. Bài báo khẳng định vị trí ấy không thay đổi qua các lần dựng lại [1]. Đến khoảng giữa thế kỷ 19, đình được làm bằng gỗ theo kiểu nhà rường ba gian hai chái [1].
Hình dáng ngôi đình giai đoạn này được nguồn nhắc qua ký ức người cao tuổi [1]. Khoảng giữa thế kỷ 20, đình xuống cấp; năm 1963, người làng xây dựng lại từ bộ khung cũ [1]. Nguồn không chỉ rõ số cấu kiện được giữ lại, nên chưa thể mô tả toàn bộ đình hiện hữu như một kiến trúc nguyên vẹn từ thế kỷ 19.
Điểm tập kết trong giai đoạn 1947 – 1949
Theo bài báo, đầu năm 1947, cơ quan chỉ huy tiền phương Trung đoàn 96 đóng tại làng Trúc Bàu khi các đơn vị rút về vành đai tây nam Đà Nẵng [1]. Đình trở thành chỗ tập kết lương thực, thực phẩm do người làng đóng góp và nơi nghỉ của các đơn vị hành quân trong các năm 1947, 1948, 1949 [1].
Bài viết ghi giữa năm 1947, một phần vũ khí, đạn dược và thuốc men thu được trong các trận đánh lân cận cũng được đưa về đình [1]. Lời kể về Nguyễn Bá Phát, Đàm Quang Trung từng dừng chân và được che giấu tại đây được nguồn quy cho người dân địa phương [1]. Cần giữ sự phân biệt giữa thông tin thuật lại và hồ sơ quân sự đã đối chiếu.
Liên lạc và hầm bí mật
Nguồn ghi đình được dùng cất tài liệu, lương thực, vũ khí trong giai đoạn 1955 – 1965 [1]. Sau năm 1965, khi có đồn trên đỉnh đồi sát sau đình, dân làng vẫn đào hầm bí mật ở đình để liên lạc và nuôi giấu cán bộ [1]. Dấu vết hầm phía sau là chi tiết được bài năm 2024 ghi nhận, chưa phải kết quả khảo sát mới.
Ngày 24/12/2007, UBND thành phố công nhận đình là di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố theo Quyết định 10225/QĐ-UBND [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: xã Bà Nà, bảng tra phường xã.
- Đình làng: đình Bồ Bản, đình Túy Loan, đình Đà Sơn.
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng đình và số lượng cấu kiện cũ được sử dụng lại năm 1963 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hồ sơ đối chiếu các cuộc dừng chân của chỉ huy Trung đoàn 96 và hiện trạng hầm bí mật [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Lịch tế lễ, đối tượng thờ chính và bản kiểm kê kiến trúc chưa có trong nguồn được giao [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Chuyên mục Di tích văn hóa, lịch sử Hòa Vang Đình Trúc Bàu – nơi in dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng”, 23/2/2024, https://baodanang.vn/channel/5414/202402/chuyen-muc-di-tich-van-hoa-lich-su-hoa-vang-dinh-truc-bau-noi-in-dau-nhieu-su-kien-lich-su-quan-trong-3966474/, truy cập 23/10/2026.