Đình làng Vân Dương là công trình tín ngưỡng cổ truyền tọa lạc tại địa bàn xã Hòa Liên cũ thuộc huyện Hòa Vang trước đây [1][2]. Theo tư liệu của Bảo tàng Đà Nẵng, ngôi đình được khởi dựng lần đầu vào khoảng thời gian dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chú trị vì giai đoạn 1725 – 1738 [1][2]. Trải qua thời gian dài và chịu ảnh hưởng của bom đạn chiến tranh, di tích đã được xếp hạng cấp thành phố vào năm 2021 và hoàn thành dự án phục hồi quy mô lớn vào tháng 5/2024 [1][2].
Nguồn gốc khởi dựng từ thời chúa Nguyễn
Theo thông tin từ Bảo tàng Đà Nẵng, đình làng Vân Dương được tạo dựng lần đầu tại khu vực xóm Làng trong khoảng thời gian chúa Nguyễn Phúc Chú trị vì từ năm 1725 đến năm 1738 [1][2]. Những người tạo lập nên ngôi đình cổ này là các bậc tiền hiền di dân từ hai tỉnh Thanh Hóa và Nghệ An vào phương Nam lập nghiệp [1]. Thôn Vân Dương nằm tiếp giáp với khu vực rừng cấm đồi Trung Sơn, nơi cư dân địa phương qua nhiều thế hệ cùng bảo bọc và che chở xóm làng [1].
Về mặt nghệ thuật kiến trúc, đình làng Vân Dương mang kiểu thức trang trí gắn liền với dấu ấn văn hóa làng Việt cổ truyền [2]. Các cấu kiện và mảng trang trí của ngôi đình thể hiện các mô típ đồ án truyền thống như tứ linh, tứ quý, bát bảo và bát quả [2]. Nơi đây vừa là không gian sinh hoạt tâm linh của cộng đồng cư dân xóm Làng, vừa lưu giữ các tập tục cúng tế văn hóa qua nhiều thế hệ cho đến tận ngày nay [1].
Vai trò trong hai cuộc kháng chiến
Trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ, đình Vân Dương là một trong những địa điểm ghi dấu các phong trào cách mạng của cơ sở địa phương [1][2]. Ngôi đình từng được lực lượng cách mạng sử dụng làm nơi liên lạc, hội họp bàn việc kháng chiến [1][2].
Bên cạnh đó, đình làng còn là nơi tổ chức dạy các lớp bình dân học vụ xóa nạn mù chữ cho người dân trong vùng và là điểm che giấu các cán bộ hoạt động bí mật [2]. Chính vì là căn cứ che chở cho phong trào cách mạng, ngôi đình đã từng bị quân đối phương tập trung bắn phá làm hư hại [2].
Xếp hạng di tích và đợt trùng tu năm 2023 – 2024
Sau nhiều biến động lịch sử, đình làng Vân Dương đã được Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng ra quyết định xếp hạng là di tích lịch sử cấp thành phố vào năm 2021 [1][2]. Đến ngày 8/5/2022, Ủy ban nhân dân xã Hòa Liên đã long trọng tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố cho ngôi đình [2]. Sự kiện này tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi để địa phương bảo vệ công trình và phát huy giá trị di tích [2].
Đến tháng 5/2023, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã phê duyệt dự án đầu tư, tu bổ, phục hồi đình làng Vân Dương [1]. Dự án do Sở Văn hóa và Thể thao thành phố làm chủ đầu tư với tổng mức kinh phí gần 8 tỷ đồng [1]. Công trình bắt đầu được triển khai thi công từ tháng 9/2023 [1].
Các hạng mục tu bổ bao gồm việc phục dựng lại kiến trúc tòa đình làng chính, xây dựng lại bức bình phong, dựng cổng tam quan mới, đồng thời tu bổ miếu Thần Nông, xây mới nhà trù và dựng hệ thống tường rào bao bọc xung quanh khuôn viên [1]. Đến tháng 5/2024, Ủy ban nhân dân xã Hòa Liên đã tổ chức lễ khánh thành công trình tu bổ, phục hồi di tích này [1].
Tra cứu liên quan
- Địa danh lân cận: đồi Trung Sơn
- Đơn vị hành chính: phường Liên Chiểu và phường Hải Vân (hai phường tiếp nhận địa bàn xã Hòa Liên cũ), tra cứu chi tiết tại bảng tra phường, xã mới cùng quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào
Điều còn chưa rõ
- Ranh giới địa giới hành chính mới: sau đợt sắp xếp từ tháng 7/2025, xã Hòa Liên cũ được phân chia về cả phường Hải Vân lẫn phường Liên Chiểu; các bài báo chưa nêu rõ thôn Vân Dương và ngôi đình hiện thuộc về phường nào trong hai phường này [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày tháng cụ thể của quyết định xếp hạng di tích cấp thành phố năm 2021 chưa được nguồn báo nêu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh tánh cụ thể của các vị tiền hiền các họ tộc từ Thanh Hóa, Nghệ An lập làng chưa thấy ghi chép đầy đủ trong bài báo [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Khánh thành công trình trùng tu đình làng Vân Dương”, 21/05/2024, https://baodanang.vn/khanh-thanh-cong-trinh-trung-tu-dinh-lang-van-duong-3236797.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Trao bằng xếp hạng di tích cấp thành phố cho đình Vân Dương”, 09/05/2022, https://baodanang.vn/trao-bang-xep-hang-di-tich-cap-thanh-pho-cho-dinh-van-duong-3234390.html, truy cập 23/10/2026.
