Năm 1915, một trận bão lớn đánh sập nhà cửa ở các thôn lân cận, nhưng hai thôn Trung Sơn và Vân Dương vẫn an toàn nhờ có cánh rừng cấm Trung Sơn che chắn phía trước, theo lời kể của một bậc cao niên địa phương trên Báo Đà Nẵng [1]. Khu rừng rộng khoảng 13 ha nằm ở khu vực phía tây bắc thành phố (trước 7/2025: xã Hòa Liên, huyện Hòa Vang); bài báo tháng 11/2025 ghi thuộc phường Liên Chiểu [1], song do xã Hòa Liên cũ được chia cho cả phường Hải Vân và phường Liên Chiểu nên ranh giới đơn vị mới tại khu vực này cần đối chiếu thêm [CẦN KIỂM CHỨNG].
Mảng rừng 13 ha giữa các tuyến đường lớn và khu đô thị
Theo Báo Đà Nẵng, rừng Trung Sơn có diện tích khoảng 13 ha, nằm kẹt giữa hai trục giao thông là đường Nguyễn Tất Thành (nối dài) và đường vành đai phía tây thành phố Đà Nẵng [1]. Bốn phía quanh rừng hiện nay là các khu công nghiệp, khu tái định cư và khu đô thị mới [1].
Trong điều kiện đô thị hóa ở phía tây bắc thành phố, cánh rừng đóng vai trò điều hòa khí hậu, giữ nguồn nước, hạn chế xói mòn đất và chắn gió cát ven biển [1]. Ông Nguyễn Văn Dũng, một người cao tuổi sống sát rừng Trung Sơn, cho biết ngoài việc che chắn gió bão cho thôn Trung Sơn và các làng lân cận như trong trận bão năm 1915, khu rừng còn gắn với đời sống cộng đồng qua nhiều thế hệ [1].
Hương ước “rừng cấm” từ năm 1670 và các dấu tích tín ngưỡng
Dẫn thông tin từ UBND phường Liên Chiểu, bài báo cho biết rừng Trung Sơn được người dân địa phương bảo vệ nguyên vẹn từ thời điểm lập làng vào năm 1670 [1]. Theo lời ông Nguyễn Văn Dũng, hơn 350 năm qua khu rừng được coi là “rừng cấm” với những quy định truyền thống như không chặt phá cây rừng và không lấy cát [1]. Từ những năm đầu sau năm 1975, dân làng tiếp tục thống nhất hương ước gồm bốn điều: không chặt cây, không khai thác khoáng sản, không chôn cất người và không để người lạ vào chiếm dụng rừng [1].
Bên trong và sát rừng Trung Sơn còn lưu giữ nhiều công trình tín ngưỡng và dấu tích cổ, gồm đình làng Trung Sơn (trong khuôn viên có cây đa cổ thụ), giếng cổ Chăm, miếu Âm linh và miếu Bà Ngũ Hành (xem thêm tín ngưỡng miếu Bà ở Đà Nẵng) [1]. Hằng năm, người dân Trung Sơn tập trung tại đình làng và miếu Âm linh để dâng hương tưởng nhớ tổ tiên cùng các nghĩa sĩ được an táng trong khu rừng [1].
Vùng đệm thời chiến và quy hoạch bảo tồn
Theo tư liệu của Bảo tàng Đà Nẵng được dẫn trong bài báo, khu dân cư Trung Sơn là vùng đệm cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ [1]. Trong hai cuộc chiến tranh này, rừng Trung Sơn là nơi dân làng nuôi giấu cán bộ, cất giấu vũ khí, lương thực, đặt nơi chỉ huy các trận đánh và làm bàn đạp để lực lượng dân quân cánh tây bắc Hòa Vang đánh xuống nội thành Đà Nẵng [1]. Bà Mai Thị Kim Trúc, Phó Bí thư Chi bộ khu dân cư Trung Sơn, cho biết trong rừng từng có tới 65 hầm bí mật dùng làm nơi trú ẩn và tổ chức hoạt động nội tuyến chuẩn bị cho chiến dịch giải phóng Đà Nẵng năm 1975 [1].
Về mặt quản lý quy hoạch, bà Mai Thị Kim Trúc cho biết năm 2016 UBND thành phố Đà Nẵng đã phê duyệt quy hoạch chi tiết Khu di tích đồi Trung Sơn [1]. Đến tháng 9/2019, thành phố điều chỉnh quy hoạch theo hướng giữ nguyên hiện trạng khu rừng, không san gạt mặt bằng mà chỉ chỉnh trang, phục hồi các di tích [1]. Các cơ quan chức năng cũng thực hiện cắm mốc ranh giới bảo tồn và kiểm soát các dự án quy hoạch bao quanh khu rừng [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: phường Liên Chiểu, phường Hải Vân, bảng tra phường xã Đà Nẵng.
- Công trình và địa điểm lân cận: đường Nguyễn Tất Thành, hồ Hòa Trung.
- Lịch sử và văn hóa: Bảo tàng Đà Nẵng, miếu Bà ở Đà Nẵng, giải phóng Đà Nẵng 29/3/1975.
Điều còn chưa rõ
- Xã Hòa Liên cũ (trước 7/2025 thuộc huyện Hòa Vang) được chia về hai phường Hải Vân và Liên Chiểu; bài báo tháng 11/2025 ghi rừng Trung Sơn thuộc phường Liên Chiểu [1], nhưng ranh giới hành chính chi tiết của toàn bộ khu đồi và khu dân cư lân cận cần đối chiếu bản đồ địa giới mới [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cấp xếp hạng di tích cụ thể của Khu di tích đồi Trung Sơn và từng hạng mục (đình Trung Sơn, giếng cổ Chăm, miếu Âm linh, miếu Bà Ngũ Hành) chưa được nêu trong bài báo [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng hầm bí mật còn dấu tích trên thực địa hiện nay trong tổng số 65 hầm thời chiến tranh chưa được nguồn mô tả chi tiết [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Gìn giữ “lá phổi xanh” trong lòng phố”, 13/11/2025, https://baodanang.vn/gin-giu-la-phoi-xanh-trong-long-pho-3309923.html, truy cập 23/10/2026.
