Tại địa bàn xã Việt An, thành phố Đà Nẵng (trước 7/2025: xã Bình Lâm, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam), giếng Hóc Mẹo là địa điểm tưởng niệm 8 chiến sĩ cách mạng bị sát hại dưới đáy giếng trong giai đoạn sau Hiệp định Genève [1]. Hai tư liệu báo chí của Báo Đà Nẵng viết về địa bàn xã Bình Lâm cũ ghi nhận hai di tích giếng nước gắn với hai mốc lịch sử khác nhau: bài năm 2024 nêu sự kiện tại giếng Hóc Mẹo [1], còn bài năm 2023 ghi chép về di tích Giếng nước Quốc hội ở thôn Nhứt Đông gắn với cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 [2].
Sự kiện tại giếng Hóc Mẹo sau Hiệp định Genève
Theo bài viết đăng tháng 6/2024 trên Báo Đà Nẵng, thông tin về giếng Hóc Mẹo được ông Trần Đoàn Minh Hiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Lâm cũ và là cháu nội của liệt sĩ Trần Vỹ – một trong những người hy sinh dưới lòng giếng này – kể lại [1]. Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, bên cạnh một số cán bộ tập kết ra miền Bắc, một bộ phận cán bộ, chiến sĩ được phân công ở lại miền Nam hoạt động tại địa phương [1].
Trong quá trình hoạt động bí mật, một số cơ sở bị lộ nên lực lượng đối phương tổ chức vây ráp và bắt bớ trên diện rộng [1]. Tám chiến sĩ cách mạng bị bắt và bị sát hại dưới đáy giếng sâu Hóc Mẹo, trong đó có liệt sĩ Trần Vỹ [1]. Bài báo năm 2024 cho biết người dân và các đoàn khách đến Bình Lâm vẫn tới thắp hương tưởng niệm tại giếng Hóc Mẹo, nhưng không nêu cụ thể thôn nơi đặt giếng, năm diễn ra vụ sát hại cũng như danh tính bảy liệt sĩ còn lại [1].
Cũng theo nguồn trên, gần khu vực giếng Hóc Mẹo có miếu thờ Đỉnh Lạc Sơn [1]. Tại địa điểm này, vào năm 1969, lực lượng đối phương đã bắt và vùi lấp 32 chiến sĩ đặc công trong một chiếc bọc câu [1]. Bối cảnh chung của thời kỳ này có thể đối chiếu thêm tại bài Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975 và bài khởi nghĩa Ông Tía 1960 trên địa bàn huyện Hiệp Đức cũ.
Di tích Giếng nước Quốc hội trên cùng địa bàn xã Bình Lâm cũ
Nguồn tư liệu thứ hai của bài (đăng tháng 1/2023 trên Báo Đà Nẵng) không nhắc tên giếng Hóc Mẹo mà viết về một di tích giếng nước khác cũng nằm tại xã Bình Lâm cũ, huyện Hiệp Đức cũ là di tích Giếng nước Quốc hội ở thôn Nhứt Đông [2]. Theo bài báo, thời điểm diễn ra cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa đầu tiên của Việt Nam (ngày 6/1/1946), thôn Nhứt Đông, xã Bình Lâm cũ là vùng quê hẻo lánh, cách trở và thường xuyên thiếu nước sạch sinh hoạt [2].
Tiền thân của Giếng nước Quốc hội là một giếng nhỏ nằm bên mép ruộng lầy, lòng giếng nông và nguồn nước bị nhiễm phèn [2]. Cùng với người dân địa phương, 14 ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa I của tỉnh Quảng Nam đã đào sâu lòng giếng, đồng thời dùng sức người vận chuyển xi-măng, sắt thép từ nơi cách xa vài chục cây số về xây dựng, tôn tạo lại giếng nước để giữ lời hứa với cử tri [2].
Theo Báo Đà Nẵng năm 2023, Giếng nước Quốc hội ở thôn Nhứt Đông vẫn được người dân địa phương sử dụng lấy nước ngọt sinh hoạt và được các cấp chính quyền đầu tư tu bổ để đón các đoàn công tác, người dân đến thăm viếng [2]. Do tuyến đường dẫn vào di tích nhỏ hẹp, nhiều đoạn bị sụt lún và hư hỏng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam cũ cùng cử tri và chính quyền huyện Hiệp Đức cũ đã kiến nghị cải tạo [2]. Trong kế hoạch đầu tư công năm 2023, HĐND tỉnh Quảng Nam cũ đã phê duyệt dự án nâng cấp, cải tạo đường vào di tích Giếng nước Quốc hội tại xã Bình Lâm cũ với tổng mức đầu tư hơn 4,2 tỷ đồng [2].
Từ ngày 1/7/2025, xã Bình Lâm cũ cùng các xã Thăng Phước, Bình Sơn và Quế Thọ hợp nhất thành xã Việt An của thành phố Đà Nẵng; xem Đà Nẵng sau sáp nhập.
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: xã Việt An, xã Hiệp Đức, xã Phước Trà
- Lịch sử và di tích vùng Hiệp Đức cũ: khởi nghĩa Ông Tía 1960, tiền hiền làng An Sơn, Đà Nẵng giai đoạn 1945 – 1975
Điều còn chưa rõ
- Năm cụ thể xảy ra vụ sát hại 8 chiến sĩ tại giếng Hóc Mẹo (nguồn chỉ ghi sau Hiệp định Genève), tên thôn nơi có giếng Hóc Mẹo và danh tính 7 liệt sĩ còn lại ngoài liệt sĩ Trần Vỹ chưa được nêu trong nguồn [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cấp xếp hạng di tích và hiện trạng bia tưởng niệm tại giếng Hóc Mẹo cũng như tại miếu thờ Đỉnh Lạc Sơn chưa có số liệu chi tiết trong bài báo năm 2024 [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hai file nguồn của bài đề cập đến hai di tích giếng khác nhau trên địa bàn xã Bình Lâm cũ (nguồn [1] viết về giếng Hóc Mẹo gắn với thời kỳ sau Hiệp định Genève; nguồn [2] viết về Giếng nước Quốc hội ở thôn Nhứt Đông gắn với cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946); khoảng cách và vị trí tương đối giữa hai giếng này tại xã Việt An hiện nay cần kiểm tra thêm trên thực địa [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, Nguyễn Ngọc Hạnh, “Hiệp Đức ngày về…”, 30/06/2024, https://baodanang.vn/hiep-duc-ngay-ve-3137189.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, Văn Phong, “Giếng nước Quốc hội và tâm nguyện với tiền nhân”, 13/01/2023, https://baodanang.vn/gieng-nuoc-quoc-hoi-va-tam-nguyen-voi-tien-nhan-3054335.html, truy cập 23/10/2026.
