Sau năm 1945, Đà Nẵng mở rộng trường học, hình thành cơ sở y tế và đổi thay về văn hóa, vận tải, sản xuất. Bài viết theo dấu các mốc mà Bùi Văn Tiếng ghi lại [1].
Trường học mở rộng từ trung học công lập
Ngày 7/8/1952, chính quyền Trung Việt cho mở lớp Đệ thất, tương đương lớp Sáu, khởi đầu bậc trung học công lập tại Đà Nẵng. Nghị định ngày 6/5/1954 đặt tên trường là Trung học Phan Châu Trinh, từ niên khóa 1954 – 1955. Trước đó, Đà Nẵng và Hòa Vang chỉ có một số trường trung học tư thục [1].
Sau đó, trường Hòa Vang mở năm 1961, Trung học Kỹ thuật Đà Nẵng năm 1962, Ngoại Ô và Đông Giang năm 1963. Trường Hiếu Đức mở năm 1968; Nguyễn Tri Phương mở năm 1973 rồi đổi tên thành Nguyễn Trường Tộ. Trường Hòa Vang ở đường Ông Ích Đường là phân hiệu trường Trần Quý Cáp tại Hội An [1].
Hệ thống trường thời kỳ ấy không chỉ có trường công. Các trường Bồ Đề, Sao Mai, Thánh Tâm và Ánh Sáng gắn với hoạt động giáo dục của các tổ chức tôn giáo. Trường Thọ Nhân, thành lập năm 1949, dành cho học sinh người Hoa; Collège Français de Tourane khai giảng năm 1955 và đổi tên thành Lycée Blaise Pascal năm 1963. Trường Nữ Trung học Đà Nẵng thành lập năm 1967, còn Trường Đại học Cộng đồng Quảng Đà khai giảng năm 1974 [1].
Hai bệnh viện trên trục Nguyễn Hoàng – Hải Phòng
Năm 1965, Trung tâm Y tế toàn khoa Đà Nẵng chuyển từ đường Hùng Vương đến cơ sở mới trên các đường Nguyễn Hoàng, Hải Phòng và Quang Trung. Người dân gọi nơi này là Bệnh viện Giải phẫu. Từ năm 1970, trung tâm có 1.000 giường bệnh, trong đó có 200 giường của Bệnh viện Việt Đức Đà Nẵng [1].
Bệnh viện Việt Đức khởi công năm 1968, hoàn thành đầu năm 1972 và tạm thời trực thuộc trung tâm. Theo bài báo, đây là cơ sở khám chữa bệnh đầu tiên tại Đà Nẵng có bãi đáp trực thăng cứu hộ. Tổ chức Malteser Hilfsdienst của Đức hỗ trợ tài chính và chuyên môn cho dự án; tàu bệnh viện Helgoland đến Đà Nẵng đầu năm 1967, neo gần Bến Mía bên tả ngạn sông Hàn và rời đi vào tháng 1/1972 [1]. Chú thích ảnh của nguồn gọi bệnh viện hiện nay là Bệnh viện C Đà Nẵng [1].
Rạp phim, truyền hình và những đổi thay trong sinh hoạt
Đà Nẵng có thêm rạp chiếu phim bên cạnh Lạc Khoanh, hoạt động từ trước năm 1930. Vĩnh Lợi/Kinh Đô và Palace/Kim Châu ở đường Độc Lập, nay là Trần Phú; rạp Kim ở Phan Đình Phùng; Olympic/Tân Thanh/Chợ Cồn ở đường Labbée, nay là Triệu Nữ Vương nối dài. Một số rạp không còn; Palace/Kim Châu trở thành rạp Lê Độ [1].
Khoảng nửa cuối thập niên 1960, khán giả Đà Nẵng xem được chương trình của Đài Truyền hình Huế qua trạm tiếp sóng trên đỉnh Hải Vân. Từ năm 1966 đến 1969, thành phố chỉ có trạm tiếp sóng, không có đài truyền hình địa phương [1].
Vận tải phát triển, sản xuất công nghiệp còn nhỏ
Trong chiến tranh, tuyến đường sắt xuyên Việt qua ga Đà Nẵng hầu như ngưng hoạt động, ngoài vài chuyến tàu chợ. Các hãng xe Phi Long, Tiến Lực, Nam Lộc chạy đường dài, gồm tuyến Đà Nẵng – Nha Trang và Đà Nẵng – Huế. Sân bay chủ yếu phục vụ quân sự, Air Việt Nam vẫn có đường bay dân dụng Sài Gòn – Đà Nẵng; vận tải hàng hóa qua cảng cũng chủ yếu phục vụ quân sự [1].
Sản xuất công nghiệp chủ yếu ở quy mô tự sản, tự tiêu. Nhà máy Dệt Hòa Thọ thành lập năm 1962; Nhà máy nước Cầu Đỏ xây năm 1967, Nhà máy nước Sân Bay năm 1969. Khu Kỹ nghệ Hòa Khánh hình thành đầu thập niên 1970, thuộc địa bàn quận Liên Chiểu cũ [1].
Tra cứu liên quan
- Trận đánh ở xứ Quảng: Hải Thuyền 1965, sân bay Hòa Long 1967, Cấm Dơi 1972.
- Xứ Quảng: nhà lao Hội An, khởi nghĩa Ông Tía.
- Con người: mẹ Nhu, mẹ Hiền, Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
- Mở đầu giai đoạn: Cách mạng Tháng Tám 1945.
- Trận đánh: trận Ngũ Hành Sơn 1968, Nông Sơn – Trung Phước 1974.
- Tra thêm: cuộc nổi dậy năm 1966, sân bay Đà Nẵng II.
- Bối cảnh lịch sử: dòng thời gian Đà Nẵng, Đà Nẵng 1858 – 1860, ngày 29/3/1975
- Giáo dục và hạ tầng: Phan Châu Trinh, ga Đà Nẵng, phường Hải Vân
Điều còn chưa rõ
- Bài báo là một khảo sát báo chí, không cung cấp tài liệu gốc cho toàn bộ mốc trường học, bệnh viện và cơ sở sản xuất; cần đối chiếu hồ sơ lưu trữ hoặc lịch sử từng đơn vị [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Một số địa điểm được gọi bằng tên đường cũ hoặc mô tả theo quận, huyện trước đây. Bài không quy đổi các địa chỉ đó sang phường mới khi chưa có căn cứ đối chiếu cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Diện mạo Đà Nẵng từ sau năm 1945 đến 1975”, 03/10/2021, https://baodanang.vn/dien-mao-da-nang-tu-sau-nam-1945-den-1975-3233783.html, truy cập 23/10/2026.
Các trường Bồ Đề, Sao Mai, Thánh Tâm và Ánh Sáng gắn với hoạt động giáo dục tôn giáo. Thọ Nhân, thành lập năm 1949, dành cho học sinh người Hoa; Collège Français de Tourane khai giảng năm 1955, đổi tên thành Lycée Blaise Pascal năm 1963. Trường Nữ Trung học Đà Nẵng mở năm 1967; Đại học Cộng đồng Quảng Đà khai giảng năm 1974 [1].
