Phần lớn khách đến Ngũ Hành Sơn chỉ lên Thủy Sơn, ngọn có chùa và hang động. Bốn ngọn còn lại là Kim Sơn, Mộc Sơn, Hỏa Sơn (gồm Âm Hỏa Sơn và Dương Hỏa Sơn) và Thổ Sơn. Đây là những khối đá cẩm thạch thấp, chung quanh đã thành phố xá. Cả quần thể không cao: ngọn cao nhất là Thủy Sơn, 106 m [2].
Tên theo ngũ hành
Trước khi có tên Ngũ Hành Sơn, nơi này có nhiều tên gọi như Ngũ Chỉ Sơn, Ngũ Uẩn Sơn, Tam Thai, Non Nước [5]. Theo Tuổi Trẻ, dân gian đặt tên từng ngọn theo thuyết âm dương ngũ hành, dựa trên cấu tạo và vị trí tự nhiên của núi. Tên Kim Sơn, Mộc Sơn, Thủy Sơn, Hỏa Sơn, Thổ Sơn được xác lập chính thức bằng một án văn năm 1837 của vua Minh Mạng [5]. Báo Nhân Dân viết năm ngọn núi do vua Minh Mạng đặt tên [4].
Kim Sơn
Dưới chân Kim Sơn có chùa Quán Thế Âm [2], nơi diễn ra lễ hội Quán Thế Âm. Năm 2000, Tổng cục Du lịch công nhận lễ hội này là một trong 15 lễ hội quốc gia [2].
Mộc Sơn
Theo lời nghệ nhân Nguyễn Việt Minh ở làng đá Non Nước, thời Pháp có một nhà máy lớn dưới chân Mộc Sơn. Nhà máy nghiền những tảng đá to thành viên gạch để làm đường ở Đà Nẵng, Hội An, và có đường ray dài cả trăm mét nối ra đường chính [1]. Thợ đá trong làng bị bắt đi làm phục dịch ở đó [1].
Tháng 9/2011, một khối đá gần 100 tấn trên Mộc Sơn rơi từ độ cao hơn 50 m, đè sập nhà của hai hộ dân. Chính quyền phải di dời khẩn cấp người dân sống quanh chân núi [2].
Hỏa Sơn
Người Pháp từng chụp cảnh chế tác đá dưới chân Hỏa Sơn [1]. Theo báo Nhân Dân, trên Hỏa Sơn còn dấu tích đền tháp Chăm Pa [4].
Thổ Sơn
Báo Nhân Dân gọi Thổ Sơn là linh địa của người Chăm, với những mảng phù điêu trên đá [4]. Phía nam Thổ Sơn có di tích Nam Thổ Sơn. Năm 2000 và 2001, đoàn khảo cổ của Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cùng Bảo tàng Đà Nẵng khai quật nơi này dưới sự chỉ đạo của Giáo sư Trần Quốc Vượng [3]. Đó là những gò cát bên sông Cổ Cò, cách di tích Vườn đình Khuê Bắc khoảng 800 m [3]. Hiện vật ở Nam Thổ Sơn gồm gạch Chăm, ngói Chăm, bình gốm (khoảng thế kỷ IX–XI) và đồng tiền Khai Nguyên Thông Bảo thời Đường [3]. Hiện vật được trưng bày ở Bảo tàng Đà Nẵng [3].
Núi bị xẻ
Từ triều Gia Long đã có luật cấm dân khai thác đá cẩm thạch ở Ngũ Hành Sơn, chỉ nhà nước mới được làm [1]. Một vị sư trụ trì ở chân Kim Sơn kể với Tuổi Trẻ những gì đã làm biến dạng núi: người Pháp phá núi lấy đá làm đường; sau năm 1975, người dân phá núi lấy nguyên liệu chế tác; khoảng 20 năm trước 2017 bắt đầu có nhà cửa xây lấn vào không gian núi; rồi đường Lê Văn Hiến được mở rộng, đắp cao thêm 2 m [2]. Nay khai thác đá trên núi đã bị cấm hoàn toàn, và làng đá nhập đá chế tác từ nơi khác về [1].
Năm 2017, Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao Đà Nẵng cho rằng gần như xung quanh cả năm ngọn núi đều bị xâm hại, vì nhiều công trình xây dính liền khu vực núi [2]. Năm 2010, thành phố duyệt quy hoạch công viên văn hóa tâm linh Ngũ Hành Sơn rộng gần 131 ha, theo ý tưởng nối năm ngọn núi với sông Cổ Cò và Biển Đông. Đến năm 2017, mới giải tỏa được gần 700 trong hơn 2.000 hồ sơ [2].
Tra cứu liên quan
Ngũ Hành Sơn: tổng quan, hang động Thủy Sơn, ma nhai, chùa Tam Thai, giá vé, đường đi. Đơn vị hành chính: phường Ngũ Hành Sơn.
Điều còn chưa rõ
- Năm khắc văn bia “Ngũ Uẩn Sơn” ở động Vân Thông: báo Nhân Dân ghi năm Tân Tỵ (1641) [4]; các nguồn khác ghi khác, xem hang động Thủy Sơn. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Hiện bốn ngọn có mở cho khách lên không, có lối đi chính thức không: chưa có thông báo của ban quản lý. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Dấu tích đền tháp Chăm trên Hỏa Sơn cụ thể là gì: nguồn chỉ nói chung chung. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Tuổi Trẻ Online, “Ngũ Hành Sơn – Danh thắng núi đá kỳ lạ: Vang danh nghề đá”, 14/10/2017, https://tuoitre.vn/ngu-hanh-son-danh-thang-nui-da-ky-la-vang-danh-nghe-da-20171014144843338.htm, truy cập 19/10/2026.
- Tuổi Trẻ Online, “Ngũ Hành Sơn – Danh thắng núi đá kỳ lạ – Kỳ cuối: Giành lại ‘thủy tú sơn kỳ'”, 15/10/2017, https://tuoitre.vn/ngu-hanh-son-danh-thang-nui-da-ky-la-ky-cuoi-gianh-lai-thuy-tu-son-ky-20171015113805089.htm, truy cập 19/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Không gian di tích”, 31/12/2010, https://baophapluat.vn/khong-gian-di-tich-post132300.html, truy cập 19/10/2026.
- Báo Nhân Dân, “Hữu tình Ngũ Hành Sơn”, 18/9/2021, https://nhandan.vn/huu-tinh-ngu-hanh-son-post665541.html, truy cập 19/10/2026.
- Tuổi Trẻ Online, “Miễn phí tham quan Ngũ Hành Sơn dịp đón nhận di tích quốc gia đặc biệt”, 16/01/2019, https://tuoitre.vn/mien-phi-tham-quan-ngu-hanh-son-dip-don-nhan-di-tich-quoc-gia-dac-biet-20190116184825798.htm, truy cập 19/10/2026.