Bốn chiếc khuyên tai vàng nặng chưa tới hai gam mỗi chiếc, cùng 104 hạt chuỗi vàng nhỏ xíu, nằm trong những ngôi mộ chum hai nghìn năm tuổi ở Điện Bàn [1][2]. Trước khi đào Lai Nghi, khuyên tai vàng kiểu này chưa từng được tìm thấy ở Việt Nam [3].
Ba mùa khai quật
Di tích được phát hiện năm 2000. Từ 2002 đến 2004, Bảo tàng Quảng Nam cùng các nhà khảo cổ của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Viện Khảo cổ học quốc gia Đức tiến hành khai quật [2].
Tiến sĩ Andreas Reinecke, trưởng đoàn phía Đức, cho biết qua ba đợt đào, nhóm phát hiện 62 mộ chum và mộ đất cùng hơn 10.000 di vật [3]. Theo Bảo tàng Quảng Nam, tỉ lệ hiện vật chôn theo mỗi chum ở Lai Nghi cao nhất trong các địa điểm cùng loại [2].
Trong mộ có gì
- Hạt chuỗi: khoảng 200 loại, chế tác từ năm loại đá [3].
- Hai vật đeo bằng đá đỏ hình chim nước và hình hổ, lần đầu được tìm thấy ở một di chỉ Đông Nam Á [3].
- Đồ đồng: năm bộ, trong đó có hai gương soi thời Hán [3].
- Khuyên tai và hạt chuỗi vàng [1][3].
Gương Hán và đá quý cho thấy cư dân ở đây đã buôn bán xa. Reinecke gọi vùng này là một trung tâm thương mại của Hội An thời cổ [3].
Hai bảo vật quốc gia
Tháng 10/2024, tỉnh Quảng Nam đề nghị công nhận bảo vật quốc gia cho hai nhóm hiện vật, với lý do đây là hiện vật gốc, độc bản, tìm thấy trực tiếp qua khai quật, trong tầng văn hóa còn nguyên vẹn [2]. Ngày 31/12/2024, cả hai được công nhận theo Quyết định 1712/QĐ-TTg [1]:
- Bộ sưu tập trang sức vàng Lai Nghi: bốn khuyên tai nặng 0,8–2 g và 104 hạt chuỗi nặng 0,08–0,38 g [1].
- Hạt mã não hình thú Lai Nghi: hai vật đeo bằng mã não, khắc hình chim nước và hình hổ, mỗi chiếc nặng 1,13 g [1].
Cả hai do Bảo tàng Đà Nẵng giữ, tại cơ sở vốn là Bảo tàng Quảng Nam [1]. Xem bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
Chủ nhân văn hóa Sa Huỳnh từ đâu đến, và có quan hệ kế thừa với Champa sau này hay không, là câu hỏi chính đoàn khai quật đặt ra năm 2004 [3]; chúng tôi chưa mở được công bố khoa học cuối cùng của đoàn.
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “19 bảo vật quốc gia tại Đà Nẵng”, 12/4/2026, https://danangfantasticity.com/en/19-bao-vat-quoc-gia-tai-da-nang, truy cập 12/10/2026.
- Báo Văn hóa, “Đề nghị công nhận bảo vật quốc gia hiện vật bộ trang sức văn hóa Sa Huỳnh”, 19/10/2024, https://baovanhoa.vn/van-hoa/de-nghi-cong-nhan-bao-vat-quoc-gia-hien-vat-bo-trang-suc-van-hoa-sa-huynh-108833.html, truy cập 12/10/2026.
- VnExpress, “Bức tranh văn hóa Sa Huỳnh đã rõ ràng hơn”, 2004, https://vnexpress.net/buc-tranh-van-hoa-sa-huynh-da-ro-rang-hon-2004253.html, truy cập 12/10/2026.
