Người Tà Riềng, một nhóm địa phương thuộc cộng đồng người Giẻ Triêng ở vùng núi Nam Giang cũ, duy trì lễ mừng lúa mới theo chu kỳ canh tác nương rẫy [1][2]. Nghi lễ này được gọi là Cha Ba Riang hoặc Tơl Ba Riang, tổ chức nhằm tạ ơn thần lúa nuôi sống con người và cầu mong mùa vụ tươi tốt [1][2]. Địa bàn cư trú của đồng bào tập trung tại các xã Đắc Tôi và La Dêê cũ, nay thuộc xã La Dêê của thành phố Đà Nẵng [1][2].
Thời điểm và điều kiện tổ chức
Hằng năm, vào khoảng từ cuối tháng 10 đến giữa tháng 11 âm lịch, khi tiếng sấm báo hiệu chu kỳ thời tiết chuyển mùa và công việc nương rẫy đã gặt hái xong, người Tà Riềng bước vào thời gian nông nhàn để mở hội [1]. Nghi lễ bắt nguồn từ tập tục đón rước thần lúa mẹ từ nương rẫy về kho và đón năm mới của gia đình [1]. Trong quan niệm dân gian của người Tà Riềng, tự nhiên có nhiều vị thần cai quản, trong đó kho thóc là nơi trú ngụ của thần lúa mang tên Yang Si Bha, tượng trưng cho đời sống no đủ [2].
Theo luật tục truyền thống, chỉ những chủ hộ thu hoạch đạt mức 100 gùi lúa trong vụ mùa năm đó mới được phép đứng ra tổ chức lễ ăn mừng cơm mới [1]. Nghi lễ thường diễn ra tại từng gia đình và nhận sự chung vui của cả làng [1]. Trước đây, các gia đình chuẩn bị lễ vật từ trước đó rất lâu, lưu giữ thịt rừng khô và cá suối hong trên giàn bếp [1]. Lễ mừng lúa mới trước đây kéo dài từ 5 đến 7 ngày tùy điều kiện của chủ nhà; về sau việc tổ chức tại các bản làng được rút gọn để tiết kiệm thời gian và chi phí hơn [1].
Lễ vật và nghi thức cầu mùa
Trước ngày cúng chính, người đàn ông trong nhà lo việc dựng cây nêu và tu sửa kho thóc, còn phụ nữ chuẩn bị các món ăn dâng cúng [1][2]. Lễ vật bày trên sạp bên cạnh cây nêu gồm một gùi lúa mới, đĩa cơm mới, bánh poắc (hoặc bánh sừng trâu), một con gà trống, ghè rượu cần, rượu tà vạt, rau dớn, ếch nấu măng và cá suối bọc lá chuối rừng nướng [1][3]. Các gùi thóc mang từ rẫy về được đặt ngay dưới sàn kho lúa [2].
Trước khi bước vào lễ cúng chính, dân làng đánh trống chiêng, thổi đinh tút và đi vòng quanh kho lúa để rước hồn lúa về làng, kết hợp làm lễ cúng thần nhà và thần đất dưới kho [2][3]. Trong nghi lễ chính, già làng mặc trang phục truyền thống, đứng trước cây nêu khấn mời các thần linh về hưởng lễ vật và phù hộ cho dân bản mạnh khỏe, mùa vụ sau không bị thú rừng phá hại [2].
Già làng đặt con gà trống lên trên gùi thóc thiêng để xem điềm báo [1][3]. Nếu gà mổ hạt thóc hoặc cất tiếng gáy vang, dân làng coi đó là dấu hiệu vụ mùa tới sẽ mưa thuận gió hòa và bội thu [1][2]. Già làng tiến hành cắt tiết gà trộn vào hạt lúa, sau đó hai tay bốc những nắm thóc tung lên trời và hô to câu “Giang Chorr! Giang Chorr” để tạ ơn trời đất [1]. Chủ hộ đạt 100 gùi lúa cùng gia đình và người dân dự lễ lần lượt thực hiện động tác tung thóc và bánh poắc theo lời xướng của già làng [1].
Không gian hội làng và bảo tồn
Sau khi nghi lễ kết thúc, già làng cất tiếng hú phát lệnh mở đầu phần hội [1]. Dân làng cùng gia chủ quây quần uống rượu cần, chia nhau bánh sừng trâu và các món ẩm thực [1][3]. Thanh niên nam nữ hòa mình vào nhịp chiêng và tiếng sáo đinh tút [1][3]. Phụ nữ Tà Riềng nắm tay nhau bước vào vòng xoang, trình diễn điệu múa Pêl mừng cơm mới cùng điệu Túk chêm hoong mừng mùa màng thu hoạch [1]. Nhiều trò chơi dân gian cũng được đưa vào chương trình sinh hoạt cộng đồng [2][3].
Tại xã Đắc Tôi cũ (nay thuộc xã La Dêê), cơ quan văn hóa địa phương đã tổ chức các đợt phục dựng lễ hội mừng lúa mới vào tháng 11/2023 và theo Dự án 6 về bảo tồn văn hóa truyền thống giai đoạn 2022 – 2025 [2][3]. Việc phục dựng nhằm lưu giữ nghi thức truyền thống của nhóm Tà Riềng, đồng thời định hướng liên kết phát triển du lịch cộng đồng tại dải biên giới gần cửa khẩu quốc tế Nam Giang, tiếp giáp xã Đắc Pring và xã Nam Giang [2][3].
Tra cứu liên quan
- Cư dân vùng núi: người Giẻ Triêng
- Địa bàn hành chính: xã La Dêê, xã Đắc Pring, xã Nam Giang
- Khu vực biên giới: cửa khẩu quốc tế Nam Giang
Điều còn chưa rõ
- Tên gọi chính thức của nghi lễ giữa hai cách ghi: bài báo của Báo Đà Nẵng năm 2022 ghi là “Cha Ba Riang”, trong khi bài báo năm 2023 và bài trên Báo Văn Hóa năm 2024 ghi là “Tơl Ba Riang” [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mối liên hệ giữa tên gọi bánh poắc và bánh sừng trâu trong các bài viết: chưa rõ đây là hai tên gọi của cùng một loại bánh hay hai món bánh khác nhau trong mâm cúng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mức độ duy trì nghi lễ 100 gùi lúa trong các hộ gia đình thực tế hiện nay, ngoài các kỳ phục dựng của cơ quan văn hóa [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, Nguyễn Văn Sơn, “Lễ hội biết ơn “hồn lúa” của người Tà Riềng”, 10/12/2022, https://baodanang.vn/le-hoi-biet-on-hon-lua-cua-nguoi-ta-rieng-3235173.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Văn Hóa, Thu Hoài, “Lễ hội mừng lúa mới đồng bào vùng cao Quảng Nam”, 05/11/2024, https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/le-hoi-mung-lua-moi-dong-bao-vung-cao-quang-nam-110514.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, Đăng Ngọc, “Đặc sắc lễ hội mừng lúa mới của người Tà Riềng”, 06/11/2023, https://baodanang.vn/dac-sac-le-hoi-mung-lua-moi-cua-nguoi-ta-rieng-3047492.html, truy cập 23/10/2026.
