Năm 1402, khi nhà Hồ lập lộ Thăng Hoa trên đất vừa lấy của Champa, người được cử vào làm An phủ sứ là Nguyễn Cảnh Chân [1]. Ông là viên quan Đại Việt đầu tiên đứng đầu vùng đất nay là phần phía nam thành phố Đà Nẵng. Bảy năm sau, ông chết vì một lời gièm.
Từ Mật viện vào Thăng Hoa
Theo Báo Nghệ An, Nguyễn Cảnh Chân đỗ Thái học sinh năm 1384 đời Trần Phế Đế, được đưa vào Mật viện, nơi bàn việc cơ yếu của triều đình, rồi làm An phủ sứ Hóa Châu và Thăng Hoa [2].
Lộ Thăng Hoa gồm bốn châu Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa, lập năm 1402 sau khi vua Champa dâng đất Chiêm Động và Cổ Lũy [1]. Năm sau, nhà Hồ đưa dân không có ruộng vào đây; xem cuộc di dân vào Thăng Hoa. Ông đã làm những gì trong mấy năm ở Thăng Hoa thì các nguồn đã mở không kể.
Trong danh sách của nhà Minh
Bài trên Báo Nghệ An dẫn sách Việt kiệu thư của Lý Văn Phượng, trong đó chép một chiếu chỉ của Minh Thành Tổ năm 1407 gửi các tướng ở Đại Việt, lệnh tìm và đưa về kinh một số người, có tên Nguyễn Cảnh Chân và Đặng Tất, và dặn bí mật canh giữ kẻo họ trốn [2]. Nhà Minh không bắt được hai ông.
Trận Bô Cô và cái chết
Tháng 11/1407, Trần Ngỗi xưng đế, tức Giản Định Đế. Đặng Tất được phong Quốc công, cầm quân ngoài trận; Nguyễn Cảnh Chân làm Đồng tri khu mật viện sự, lo mưu lược. Ngày 30/12/1408, quân Hậu Trần thắng lớn ở bến Bô Cô, tướng Minh là Mộc Thạnh phải chạy vào thành Cổ Lộng [2].
Sau trận ấy, vua muốn đánh ngay Đông Quan; hai ông muốn diệt hết số quân Minh còn lại và củng cố thế trận trước. Năm 1409, có người mật tâu rằng hai ông chuyên quyền. Giản Định Đế nghe theo, cho gọi đến rồi giết cả hai [2].
Con ông là Nguyễn Cảnh Dị cũng là tướng nhà Hậu Trần; hai cha con có đền thờ ở Thanh Chương, Nghệ An [2].
Điều còn chưa rõ
Bài này dựa vào một bài nghiên cứu và một bài báo, chưa đối chiếu trực tiếp với Đại Việt sử ký toàn thư. Thời gian ông ở Thăng Hoa kéo dài đến khi nào, lỵ sở của lộ đặt ở đâu, và vùng này ra sao sau khi nhà Hồ mất năm 1407: chưa có nguồn.
Nguồn tham khảo
- Trương Minh Dục, “Vùng đất Quảng Nam trong hành trình về phương Nam của Đại Việt”, Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, số 06 (74)/2021, từ tr. 46, https://vjol.info.vn/index.php/isscr/article/download/63662/53587/, truy cập 12/10/2026.
- Trần Mạnh Cường, “Hai vị tướng người Nghệ trong sử sách Trung Hoa”, Báo Nghệ An, 22/7/2026, https://baonghean.vn/hai-vi-tuong-nguoi-nghe-trong-su-sach-trung-hoa-10345178.html, truy cập 12/10/2026.
