Ở Hiền Lương, một nhà thờ tiền hiền còn lại sau khi nhiều đình, chùa và miếu của làng đã mất. Nơi này vừa gắn với ký ức khai lập làng, vừa từng được dùng cho hội họp, học chữ và hoạt động trong chiến tranh [1].
Từ Đăng Lương đến Hiền Lương
Bài báo cho biết làng từng mang tên Đăng Lương, thuộc tổng An Thạnh Hạ, huyện Lễ Dương. Qua nhiều lần thay đổi, đến thời vua Thành Thái, làng có tên Hiền Lương như hiện nay [1]. Đây là một mốc tên gọi được thuật lại trong bài báo, không phải một khảo cứu riêng về địa danh.
Theo tư liệu lưu tại tộc Nguyễn Đình được bài báo dẫn lại, buổi đầu lập làng có năm tộc tiền hiền: Nguyễn Đình, Phan Văn, Hồ, Lê và Nguyễn Chiếm. Nguyễn Đại Lang, người thuộc tộc Nguyễn Đình, được kể là đã theo vua Lê Thánh Tông đi đánh Chiêm Thành rồi ở lại vùng An Thạnh, Thăng Hoa, Duy Xuyên để lập nghiệp. Các tộc cùng khai phá đất và sau đó chiêu mộ thêm người thân, láng giềng [1].
Năm 1854, năm vị tiền hiền được vua ban sắc phong. Bài báo cũng ghi mỗi tộc được 7 sào ruộng dùng cho tế tự; một phần ruộng đất khác được dành cho nhà thờ, lấy hoa lợi lo việc cúng tế và tu bổ [1]. Những con số ấy cho thấy việc thờ tự gắn với cơ sở vật chất và trách nhiệm chung của các tộc, chứ không chỉ là nghi lễ trong một ngày [1].
Không gian thờ tự và những lần tu sửa
Nhà thờ nằm trên khuôn viên rộng 5.500 m². Sau nhiều lần trùng tu, kiến trúc không còn nguyên trạng, nhưng bài báo mô tả trục từ nhà tiền đường qua sân đến không gian thờ chính là ngôi nhà gỗ ba gian hai chái, theo kiểu nhà rường truyền thống xứ Quảng [1].
Đợt tu sửa gần nhất được bài báo ghi nhận vào năm 2009. Người dân sửa ba gian thờ chính, nâng nền gạch và chân cột để hạn chế ẩm mốc, mối mọt. Ba gian tiền đường vẫn giữ cấu kiện cột gỗ từ đợt trùng tu năm 1941, trong khi phần lớn mái ngói âm dương đã hư hại nặng vào thời điểm bài báo đăng [1]. Đây là mô tả hiện trạng năm 2018, không xác nhận tình trạng công trình hiện nay [1].
Ngày 20/4/2018, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1341/QĐ-UBND xếp hạng nhà thờ là di tích lịch sử cấp tỉnh. Bài báo cho biết lễ đón nhận bằng dự kiến tổ chức sáng 19/5 tại xã Bình Giang [1].
Một địa điểm sinh hoạt chung
Nhà thờ từng có vai trò ngoài việc thờ tự. Theo lời ông Nguyễn Đình Em được báo dẫn, chi bộ xã Thăng Triều dùng nơi đây để họp trong các năm 1938 – 1940; sau Cách mạng Tháng Tám, địa điểm này được chọn làm trường xóa nạn mù chữ. Trong giai đoạn 1965 – 1968, cán bộ, du kích và bộ đội cũng gặp gỡ, sinh hoạt tại đây; nhà thờ còn là nơi tập kết lương thực chuyển lên căn cứ [1].
Bài báo ghi trước năm 1945, khu vực này còn có đình làng và lưu giữ hiện vật của năm tộc tiền hiền. Thiên tai, chiến tranh khiến đình cùng nhiều giấy tờ liên quan bị phá hủy hoặc thất lạc. Nhiều công trình thờ tự khác của làng cũng không còn, khiến nhà thờ tiền hiền trở thành dấu tích kiến trúc còn lại được bài báo nhắc đến [1].
Theo bài viết, làng khi ấy đã có 32 tộc họ. Các dòng họ lập ban quản lý để trông coi, duy trì tế lễ, sưu tầm hiện vật và sắc phong, đồng thời vận động kinh phí sửa chữa [1]. Như vậy, công trình là nơi nhiều thế hệ cùng duy trì ký ức về các nhóm khai lập làng.
Tra cứu liên quan
- Nhóm: xã Thăng An, bảng tra phường xã Đà Nẵng, quận, huyện cũ thuộc phường xã nào, di tích thuộc xã nào
Điều còn chưa rõ
- Bài báo dựa một phần vào tư liệu tộc Nguyễn Đình và lời kể nhân chứng; chưa có bản chụp sắc phong, hồ sơ xếp hạng hoặc khảo cứu độc lập để đối chiếu các chi tiết về nguồn gốc lập làng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng mái ngói và các lần tu bổ sau năm 2018 chưa được nguồn này cập nhật [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Nhà thờ Tiền hiền làng Hiền Lương: Nơi ngưỡng vọng công đức tiền nhân”, 18/05/2018, https://baodanang.vn/nha-tho-tien-hien-lang-hien-luong-noi-nguong-vong-cong-duc-tien-nhan-3028043.html, truy cập 23/10/2026.