Tháng 7/2026, xã Trà Leng mở Lễ hội quế lần thứ I [4]. Quế ở vùng này đã là sản vật tiến vua từ thời nhà Nguyễn [1], nhưng đến năm 2026 xã mới có lễ hội riêng cho cây quế.
Tên gọi và chuyện xưa
VnExpress kể lại một truyền thuyết: giữa thế kỷ 17, vua nước Nam đem quế tặng vua Xiêm, vua Xiêm ưng ý nên gọi là “cao sơn ngọc quế” [1]. Chuyện này chưa có văn bản gốc đi kèm. Phần chắc chắn hơn là dưới triều Nguyễn, quế ở đây năm nào cũng là sản vật tiến vua, và hình cây quế được khắc trên Nghị Đỉnh, một trong Cửu Đỉnh ở Huế, đời Minh Mạng [1].
Ở Nóc Ní, xã Trà Vân (huyện Nam Trà My cũ, nay thuộc xã Trà Vân), năm 2018 vẫn còn một cây quế hơn 160 năm tuổi, gốc to đến hai người đàn ông dang tay mới ôm hết [1].
Cây mọc ở đâu
Quế Trà My phân bố chủ yếu ở vùng núi phía tây Quảng Nam cũ, tập trung ở bốn huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Phước Sơn và Tiên Phước [3]. Theo VnExpress, quế mọc ở độ cao 300–800 m và lên tới những vùng núi cao trên 1.700 m [1]. Báo Nhân Dân ghi xã Trà Leng nằm ở độ cao 1.500 m, có khoảng 3.000 ha quế và được xem là “thủ phủ quế” [3].
Theo Bộ Công Thương, quế vốn mọc hoang trong rừng; người Ca Dong và Mơ Nông đem về trồng trong vườn, ban đầu mỗi nhà vài cây rồi thành đồi quế, rừng quế [2]. Cây trồng 7–8 năm mới ra hoa, kết quả [2].
Năm 2017, Nghị quyết 06/NQ-HĐND của tỉnh Quảng Nam cũ ghi tổng diện tích quế Trà My khoảng 3.760 ha: Nam Trà My 2.641 ha, Bắc Trà My 589 ha, Phước Sơn 380 ha, Tiên Phước 150 ha [3]. Quy hoạch đặt mục tiêu 7.777 ha vào năm 2025 và khoảng 10.000 ha vào năm 2030 [3]. Sau sáp nhập, các xã Trà Leng, Trà Vân, Nam Trà My và Trà Tập vẫn giữ diện tích quế lớn [3].
Vỏ quế
Theo nghiên cứu của Viện Thổ nhưỡng Nông hóa mà VnExpress dẫn, hàm lượng tinh dầu trong vỏ quế Trà My là 8,93–10,91% [1]. Bộ Công Thương đưa con số thấp hơn, 6–8% [2]; hai nguồn không nói cách đo. Vỏ quế Trà My dày và sẫm màu hơn; thân cây không thẳng, nhiều mấu mắt, vỏ xù xì [1].
Người trồng khoanh gốc từ tháng 12 để giảm nước từ rễ lên, cho vỏ giữ nhiều tinh dầu hơn [1]. Mỗi năm có hai mùa bóc vỏ: tháng 3–4 dương lịch là quế xuân, cuối tháng 7 đầu tháng 8 là quế thu [1]. Vỏ phơi khô úp xuống đất để tránh nắng gắt; 2,5 kg vỏ tươi cho 1 kg vỏ khô [1].
Của để dành
Người Xơ Đăng ở Nam Trà My có tục cho con vườn quế làm của hồi môn khi lấy vợ, lấy chồng [1]. Vườn được trồng từ lúc đứa trẻ còn nhỏ, nhanh nhất 15 năm mới thu, nên đứa trẻ lớn lên cũng là lúc bán quế lấy tiền [1]. Đến năm 2026, ở Trà Leng nhiều nhà vẫn trồng thêm một vườn quế khi sinh con, và trong mỗi vườn giữ lại vài cây cổ thụ để lấy hạt giống [3].
Theo Bộ Công Thương, những năm 1980–1985, 1 kg quế khô bán được khoảng một chỉ vàng [2]. Từ năm 1985, giống quế Bắc được ươm và bán cho dân, lẫn vào vùng quế gốc, làm chất lượng và giá trị quế Trà My giảm [2]. VnExpress cũng viết nhiều vùng quế gốc đã bị chặt vì giá bấp bênh và giống lai tạp [1].
Chỉ dẫn địa lý
Dự án xây dựng chỉ dẫn địa lý cho quế Trà My do Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Nam chủ trì, làm cùng huyện Nam Trà My [1]. Tháng 10/2011, Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00029 cho quế Trà My [1]. Tháng 11/2015, sản phẩm vỏ quế được trao chứng nhận chỉ dẫn địa lý kèm logo riêng [1].
Lễ hội quế Trà Leng
Lễ hội quế xã Trà Leng lần thứ I có chủ đề “Hương quế Trà Leng – Niềm tin và khát vọng vươn xa”, tổ chức tại khu dân cư Bằng La và khai mạc lúc 19 giờ ngày 4/7/2026 [4]. Lễ hội nằm trong chuỗi Lễ hội sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng năm 2026 [4]; xem thêm sâm Ngọc Linh. Chương trình có phiên chợ quế, thi lột quế, ẩm thực vùng quế, giã gạo, cồng chiêng và thi hát Ting Ting [4].
Người trồng quế: [người Ca Dong](/nguoi-ca-dong/).
Điều còn chưa rõ
- Ngày diễn ra lễ hội không thống nhất: cùng bài báo ghi 4–5/7 ở một chỗ và 4–7/7 ở chỗ khác [4].
- Hàm lượng tinh dầu trong vỏ chênh nhau giữa hai nguồn (8,93–10,91% và 6–8%) [1][2]; chưa tìm được báo cáo gốc của Viện Thổ nhưỡng Nông hóa.
- Diện tích quế thực tế năm 2025 so với mục tiêu 7.777 ha chưa có số liệu trong các nguồn đã đọc.
- Chuyện quế tặng vua Xiêm chỉ là truyền thuyết do báo chí kể lại, chưa có sử liệu đi kèm.
- Bài không đánh giá công dụng chữa bệnh của quế. Các nguồn đã đọc có nhắc tới dùng quế làm thuốc nhưng không dẫn nghiên cứu y khoa.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Hương Giang, “Cao sơn ngọc quế xứ Quảng”, VnExpress, 6/7/2018, https://vnexpress.net/thoi-su/cao-son-ngoc-que-xu-quang-3773604.html, truy cập 18/10/2026.
- Bộ Công Thương, “Thơm lừng hương quế Trà My”, mục Tự hào hàng Việt Nam, Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương, https://moit.gov.vn/tu-hao-hang-viet-nam/thom-lung-huong-que-tra-my.html, truy cập 18/10/2026.
- Nhân Dân, ““Cao sơn ngọc quế” bừng thức”, 16/6/2026, https://nhandan.vn/cao-son-ngoc-que-bung-thuc-post969375.html, truy cập 18/10/2026.
- T. Hoài, “Lễ hội Quế Trà Leng lần thứ I”, Báo Văn Hóa, 4/7/2026, https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/le-hoi-que-tra-leng-lan-thu-i-242934.html, truy cập 18/10/2026.