Thành tỉnh Quảng Nam từng đổi địa điểm trước khi định vị ở La Qua. Bài viết của Báo Quảng Nam năm 2025 lần theo các ghi chép mộc bản triều Nguyễn, từ lần dời thành năm 1833 đến ý định chuyển đi dưới thời Tự Đức nhưng không thành. [1]
Trước La Qua, thành từng ở Thanh Chiêm
Theo bài báo, thành tỉnh Quảng Nam ban đầu gắn với trấn dinh ở Thanh Triêm, sau biến loạn phải bỏ. Khi triều Nguyễn khôi phục quyền kiểm soát Quảng Nam, nơi đặt dinh tạm thời là Hội An. Năm 1807, vua Gia Long cho dời đắp dinh lỵ đến Thanh Chiêm. [1]
Đến năm 1833, vua Minh Mạng quyết định chuyển thành khỏi Thanh Chiêm. Bài báo dẫn *Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ*, ghi địa thế cũ chật hẹp và thấp. Sau khi sai người khảo sát, triều đình chọn La Qua, được mô tả là đồng bằng rộng, có đường sá và gần sông để thuận tiện vận chuyển. [1]
Triều đình giao việc cho các quan được nêu trong mộc bản và thuê 6.000 người xây thành. Bài viết cho biết công trình hoàn thành vào tháng Sáu cùng năm; triều đình ban thưởng cho quan lại và dân phu. Những con số và diễn biến này được bài báo dẫn từ mộc bản, không phải khảo sát hiện trạng. [1]
Quy mô và vai trò
Mộc bản *Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ* được bài báo trích mô tả thành có chu vi 489 trượng 6 thước, tường cao 1 trượng 1 thước 3 tấc, xây bằng đá ong, với bốn cửa và một kỳ đài. Hào rộng 4 trượng 5 thước. Bản ghi gọi đây là thành dựng năm Minh Mạng thứ 14. [1]
Bài báo cho biết công trình theo kiểu thành Vauban, một kiểu kiến trúc quân sự phòng thủ phổ biến ở Pháp và Tây Âu trong thế kỷ 17, 18. Thành có vai trò quân sự và chính trị đối với Quảng Nam, đồng thời nằm trong tuyến phòng thủ bảo vệ kinh đô Huế. [1]
Dưới triều Thiệu Trị, thành được ghi là giữ nguyên trạng. Năm 1850, vua Tự Đức cho sửa thành, nhưng ghi chép được bài báo tìm thấy chỉ ngắn gọn. [1]
Ý định dời thành không thành
Năm 1866, Phạm Phú Thứ tâu rằng thành đặt ở vùng thấp trũng và đề nghị tìm nơi khác. Đến tháng 4/1875, triều đình cử người đến khảo sát việc chuyển thành. Bài báo dẫn mộc bản về đề xuất dời thành đến địa phận Quế Sơn hoặc Duy Xuyên, đồng thời nêu ý kiến về sông Vĩnh Điện và sông Ái Nghĩa. [1]
Việc dời thành cuối cùng không được thực hiện. Theo bài báo, tòa thành ở La Qua về sau bị tiêu thổ; thông tin về nó hiện chủ yếu còn trong sử sách và một số phế tích. Bài không xác định cụ thể vị trí, phạm vi hay tình trạng các phế tích đó. [1]
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: nhà thờ Tiền hiền làng La Qua.
- Bối cảnh hành chính và quân sự: dinh trấn Thanh Chiêm, Quảng Nam trong lịch sử
- Địa danh và dòng sông: sông Vĩnh Điện, phường Điện Bàn
Điều còn chưa rõ
- Bài báo ghi địa điểm thành là xã La Qua, huyện Diên Phước, nhưng các bảng tra cứu hiện có chưa quy đổi chính xác La Qua sang phường, xã hiện nay. Cần đối chiếu bản đồ địa chính hoặc hồ sơ di tích [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài báo nêu còn một ít phế tích nhưng không chỉ rõ vị trí, tình trạng bảo tồn hay phạm vi di tích hiện tại [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các đơn vị đo cổ trong mộc bản được giữ theo cách trích của bài báo; chưa quy đổi sang hệ mét vì bài không cung cấp phương pháp hay hệ số [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (nay Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng), “Thành cổ Quảng Nam qua Di sản Mộc bản Triều Nguyễn”, 01/01/2025, https://baodanang.vn/thanh-co-quang-nam-qua-di-san-moc-ban-trieu-nguyen-3146904.html, truy cập 23/10/2026.
